گاهی آفتابسوختگی ظرف چند روز خوب میشود، اما «یادگاریِ قهوهایرنگ» آن تازه بعدش شروع میشود. این لکهها در بسیاری از موارد همان هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب (PIH) هستند؛ یعنی وقتی پوست بعد از آسیب، ملانین را بیشتر از حالت عادی تولید میکند یا نامنظم پخش میکند. خبر خوب این است که با محافظت درست از آفتاب و درمان مرحلهای، معمولاً میشود روند کمرنگ شدن لکها را بهتر و قابلپیشبینیتر کرد.
وقتی پوست میسوزد، التهاب بهوجود میآید و التهاب میتواند سلولهای رنگدانهساز را تحریک کند. بعد از اینکه قرمزی و سوزش خوابید، ممکن است در همان محدوده، لکههای قهوهای نامنظم باقی بماند که همان PIH است. این حالت معمولاً «علامت فعال» ندارد و بیشتر یک تغییر رنگ است که با زمان و مراقبت درست بهتر میشود.
PIH یعنی «تیرگیِ بعد از التهاب یا آسیب»، و منابع بالینی آن را یک مشکل شایع و اکتسابی میدانند که بعد از التهاب/آسیب رخ میدهد و سوختگی هم میتواند یکی از محرکها باشد. هرچه التهاب شدیدتر باشد و ملانین در لایههای عمقیتر قرار بگیرد، لک معمولاً تیرهتر و ماندگارتر میشود. به همین دلیل، درمانهای عجولانه و تحریککننده بعد از آفتابسوختگی، گاهی ناخواسته لک را تثبیت میکنند.
یک بخش از لکههای قهوهای، «لک آفتابی/لنتیگو» است که بیشتر با مواجهه مزمن با UV ارتباط دارد. این لکها معمولاً مرزبندی مشخصتری دارند و در نواحی همیشگیِ آفتابخور مثل صورت و پشت دست شایعترند. در مقابل، PIH معمولاً داستان «بعد از یک آسیب مشخص» دارد و در همان نقشه سوختگی شکل میگیرد.
بخشی از لکها خودبهخود کمرنگ میشوند، اما زمانبرند و در این فاصله باید جلوی تیرهتر شدنشان را گرفت. آکادمی پوست آمریکا (AAD) توضیح میدهد لکهای که فقط چند درجه از رنگ طبیعی پوست تیرهتر باشد، معمولاً طی 6 تا 12 ماه کمرنگ میشود. اگر رنگدانه در عمق پوست باشد، محوشدن میتواند سالها طول بکشد.
PIH در پوستهای تیرهتر معمولاً شایعتر و شدیدتر است و به افزایش تولید یا رسوب نامنظم ملانین در پاسخ به التهاب در تیپهای فیتزپاتریک III تا VI منجر میشود. همین موضوع باعث میشود برای پوستهای گندمی تا تیره، «ملایمت در درمان» و «محافظت دقیق از آفتاب» حتی مهمتر شود. اگر درمان تهاجمی باعث التهاب تازه شود، عملاً چرخه PIH دوباره فعال میشود. برای این که بدانید “چرا برخی پوستها زودتر در آفتاب میسوزند؟“، می توانید مطلب ویژه آن را در وبسایت هانا بخوانید.
اگر یک محصول مراقبت پوست هنگام مصرف میسوزاند یا نیش میزند، آکادمی پوست آمریکا توصیه میکند مصرفش را قطع کنید چون تحریک میتواند لک را تشدید کند.
AAD هشدار میدهد بعضی محصولات روشنکننده ممکن است استروئید یا جیوه داشته باشند بدون اینکه روی برچسب ذکر شده باشد و این میتواند به مشکلات پوستی و تغییررنگ طولانیمدت منجر شود.
طبق توصیه AAD، «مایع سفیدکننده (bleach)» هرگز نباید روی پوست استفاده شود.
در درمان لکهای بعد از آفتابسوختگی، پیشگیری از تیرهتر شدن، از هر سرم و کرمی مهمتر است. آکادمی پوست آمریکا (AAD) تأکید میکند درمان مؤثر لکها با ضدآفتاب شروع میشود و ضدآفتابِ درست هم جلوی لک جدید را میگیرد و هم به بهبود لکهای قبلی کمک میکند. محافظت فیزیکی مهم است و لباس از ضدآفتاب مؤثرتر است.
آکادمی پوست آمریکا (AAD) توصیه میکند برای پیشگیری و کمک به بهبود لکها از ضدآفتاب رنگیِ دارای iron oxide استفاده شود و در کنار آن، SPF 30 یا بالاتر، محافظت broad-spectrum و مقاومت در برابر آب هم وجود داشته باشد. AAD میگوید iron oxide در برابر نور مرئی محافظت میدهد و چون جزو فیلترهای UV نیست، معمولاً در فهرست مواد «غیرفعال» نوشته میشود. همچنین باید ضدآفتاب را قبل از بیرون رفتن روی همه نواحیِ بدون پوشش بزنید و هر دو ساعت یکبار و بعد از تعریق/شنا تمدید کنید.
آکادمی پوست آمریکا (AAD) پیشنهاد میکند بیرون از خانه کلاه لبهدار استفاده شود و تا حد امکان در بازه 10 صبح تا 2 بعدازظهر (اوج تابش) کمتر در فضای باز باشید. اگر قرار است مدت طولانی زیر آفتاب باشید، پوشش فیزیکی (لباس، کلاه، سایه) را جدیتر از همیشه بگیرید چون بسیاری از متخصصین آن را بسیار مؤثر میداند. همین تغییرهای ساده، سرعت کمرنگ شدن لک را در عمل بالا میبرد چون دیگر هر روز به پوست «سیگنال تولید ملانین» نمیرسد.
StatPearls میگوید درمان PIH معمولاً مرحلهای و چندوجهی است و در کنار آن، محافظت روزانه در برابر UV باید همیشه ثابت بماند. پس اگر قرار باشد فقط یک اصل را حفظ کنید، آن اصل همین محافظت دقیق از آفتاب است. بعد از آن، درمانهای موضعی را باید با حوصله، یکییکی و با توجه به واکنش پوست جلو برد.
تا وقتی پوست تحریکپذیر است، درمانهای قوی میتوانند التهاب را طولانی کنند و لک را پررنگتر سازند. آکادمی پوست آمریکا (AAD) پیشنهاد میکند برای کاهش تحریک، سراغ محصولات ملایمتر بروید (معمولاً با برچسب «مناسب پوست حساس» یا «بدون عطر»). هر محصولی که سوزش واضح ایجاد کند، بهتر است کنار گذاشته شود.
متخصصین چند ترکیب رایج را برای کمرنگ شدن لکها معرفی میکند: آزلائیکاسید، گلیکولیکاسید، کوجیکاسید، رتینوئیدها (مثل رتینول/ترتینوئین/آداپالن) و ویتامین C. این مواد میتوانند به کمرنگ شدن لکهای موجود کمک کنند و گاهی تولید ملانین را هم کندتر کنند. برای پوستهایی که تازه از آفتابسوختگی برگشتهاند، شروع آهسته و تست تحمل پوستی، معمولاً نتیجه بهتری از شروع همزمان چند محصول میدهد.
پیلینگهای شیمیایی اگرچه میتوانند با برداشتن سلولهای سطحیِ حاوی ملانین کمک کنند، اما باید محتاطانه و توسط افراد باتجربه انجام شوند چون احتمال تحریک و هایپرپیگمانتاسیون بیشتر وجود دارد. درباره لیزر هم تأکید شده که میتواند تحریک و لک اضافه ایجاد کند، پس انتخاب دستگاه و تنظیمات باید دقیق باشد. در پوستهای پرملانین، منابع آموزشی مدیریت لک، احتیاط بیشتری را گوشزد میکنند تا درمان خودش عامل PIH جدید نشود.
اگر بعد از چند ماه محافظت خوب و روتین مرحلهای، لکها تغییر محسوسی ندارند، بهتر است برای انتخاب درمان نسخهای یا کلینیکی ارزیابی شوید. آکادمی پوست آمریکا (AAD) میگوید گاهی برای رسیدن به نتیجه، به درمان نسخهای نیاز است و متخصص پوست میتواند درمانها را به شکل ایمن ترکیب کند. AAD همچنین نمونهای را ذکر میکند که ترکیب لیزر و هیدروکینون نسخهای طی 8 هفته به یکنواخت شدن رنگ پوست کمک کرده است، هرچند نتیجه و انتخاب روش برای هر فرد متفاوت است.
اگر لکهای قهوهای بعد از آفتابسوختگی را مثل «بیماری فعال» درمان کنید، احتمالاً به سمت لایهبرداریهای عجولانه میروید و ریسک تحریک بالا میرود، اما اگر آن را PIH ببینید، مسیر روشنتر میشود: محافظت دقیق از آفتاب، ملایمت در درمان، و صبرِ حسابشده. ضدآفتاب رنگیِ دارای iron oxide با SPF 30+ و محافظت broad-spectrum، در کنار کلاه و پوشش فیزیکی، پایهایترین کاری است که هم جلوی لک جدید را میگیرد و هم به کمرنگ شدن لک موجود کمک میکند. اگر لکها مقاوم شدند یا هر نشانه غیرعادی دیدید، ارزیابی متخصص پوست بهترین راه برای انتخاب درمان کمخطر و مؤثر است.
