ایمن در بارداری
شما با حساب کاربری خود وارد نشدهاید:
اگر ناحیه درگیر ناگهان دردناکتر، داغتر و قرمزتر شد یا ترشح غلیظ زرد/سبز و دلمههای زردرنگ ایجاد شد، احتمال عفونت باکتریایی مطرح است. در این حالت باید برای بررسی و احتمالاً دریافت آنتیبیوتیک به پزشک مراجعه شود.
وقتی درماتیت طی مدت کوتاه روی بخش بزرگی از بدن، صورت، پلکها یا ناحیه تناسلی پخش شود و با خارش شدید، سوزش یا تورم همراه باشد، نیاز به ارزیابی زودهنگام توسط پزشک دارد تا از عوارض و کمآبی پوست و بدن پیشگیری شود.
بروز تب، لرز، احساس ناخوشی، سردرد یا تورم ناگهانی صورت، لبها و اطراف چشم بعد از تماس با یک ماده هشدار جدی است. در صورت همراهی با تنگی نفس یا احساس فشار در گلو، مراجعه اورژانسی ضروری است.
اگر با وجود پرهیز از ماده مشکوک، استفاده از مرطوبکننده و مراقبت مناسب، ضایعات طی چند هفته بهتر نشوند یا بدتر شوند، لازم است توسط متخصص پوست بررسی دقیقتری برای تشخیصهای دیگر یا آلرژنهای پنهان انجام شود.
پوست در ناحیهای که با ماده محرک یا آلرژن تماس داشته، قرمز و کمی متورم میشود و مرز ضایعه معمولاً با محل تماس همخوانی دارد. در پوست تیرهتر ممکن است به صورت لکههای تیرهتر یا بنفشمانند دیده شود.
خارش علامت بسیار شایع است و میتواند از خفیف تا بسیار آزاردهنده متغیر باشد. در نوع تحریکی احساس سوزش و سوزسوز شدن و در نوع آلرژیک خارش شدیدتر غالب است.
در فاز حاد ممکن است دانههای آبدار ریز (وزیکول) و گاهی تاولهای بزرگتر روی زمینه قرمز ظاهر شوند که با خاراندن یا خودبهخود میترکند و ترشحِ آبکی داده و بعد دلمه میبندند.
در صورت تداوم تماس، پوست بهتدریج خشک، زبر و پوستهپوسته میشود و ترکهای سطحی تا عمیق، بهخصوص روی بند انگشتان و کف دستها ظاهر میگردد که میتوانند هنگام حرکت یا شستوشو دردناک باشند.
ضایعات معمولاً دقیقاً در جایی دیده میشوند که پوست با ماده محرک در تماس است؛ مثلاً زیر بند ساعت، زیر حلقه، در محل بند سوتین یا روی پشت دستها در تماس با مواد شوینده، که به تشخیص کمک میکند.
معمولاً از کودکی شروع میشود، سابقه شخصی یا خانوادگی آلرژی و آسم شایع است و درگیری بیشتر در نواحی خمشونده مانند پشت زانو و داخل آرنج دیده میشود. ضایعات الزاماً محدود به محل تماس نیستند و پوست به طور کلی خشک است.
پلاکهای قرمز با حاشیه واضح و پوسته ضخیم سفید–نقرهای ایجاد میکند که بیشتر روی زانو، آرنج و پوست سر است و خارش معمولاً کمتر از اگزما است. درگیری ناخنها و ضخیمشدن آنها به نفع پسوریازیس است.
ضایعات به صورت لکههای گرد یا بیضی با حاشیه فعال و پوستهدار و مرکز نسبتاً روشنتر دیده میشوند و میتوانند بهتدریج از محل اولیه گسترش یابند. معمولاً یک سمت بدن یا یک دست بیشتر درگیر است و آزمایش قارچ مثبت میشود.
برجستگیهای برجسته و رنگپریده یا صورتیرنگ ایجاد میکند که بسیار خارشدار هستند اما پوسته و ترک ندارند و هر ضایعه معمولاً ظرف کمتر از ۲۴ ساعت ناپدید میشود. ضایعات اغلب مهاجر و در نقاط مختلف بدن ظاهر و ناپدید میشوند.
مهمترین اقدام، شناسایی ماده تحریککننده یا آلرژن و کمکردن حداکثری تماس با آن است. برای کارهای خیس میتوان ابتدا دستکش نخی نازک و روی آن دستکش ضدآب پوشید و مدت استفاده را کوتاه نگه داشت.
شستوشوی دست و بدن با شوینده ملایم و بدون عطر که کف کنترلشدهای دارد و پوست را کمتر خشک میکند، به حفظ سد پوستی کمک میکند. شستوشوی خیلی مکرر یا با آب داغ میتواند درماتیت را تشدید کند.
استفاده منظم از کرم یا پماد مرطوبکننده حاوی ترکیباتی مثل گلیسیرین، سرامید یا وازلین، چندین بار در روز مخصوصاً بعد از شستوشو، به ترمیم سد پوستی و کاهش خشکی و خارش کمک میکند.
کرمهای محافظ حاوی مواد پوشاننده مانند دایمتیکون یا وازلین لایه نازکی روی پوست ایجاد میکنند و به کاهش تماس مستقیم مواد محرک با پوست کمک میکنند، بهخصوص برای کسانی که کار خیس مکرر دارند.
گذاشتن گاز یا پارچه تمیز آغشته به آب خنک به مدت چند دقیقه روی ناحیه ملتهب میتواند خارش و سوزش حاد را موقتاً کاهش دهد و پوست را آرام کند.
کرم یا لوسیونهای حاوی زینک اکساید یا عصاره جو دوسر کلوئیدی میتوانند روی نواحی مرطوب و ترشحدار، حس تسکین، کاهش خارش و محافظت ملایم ایجاد کنند.
در درماتیت تماسی خفیف تا متوسط، کرم یا پماد کورتیکواستروئید با قدرت خفیف تا متوسط بهصورت دورهای روی نواحی ملتهب استفاده میشود تا قرمزی و خارش را کم کند و معمولاً همراه با امولیانت تجویز میشود.
در اگزمای شدیدتر، بهویژه روی کف دست و پا که پوست ضخیمتر است، از کورتیکواستروئید قوی برای مدت کوتاه استفاده میشود و سپس با کاهش دفعات یا تغییر به داروی ملایمتر ادامه پیدا میکند تا عوارض پوستی کمتر شود.
کرم یا پماد مهارکننده کالسینورین مانند تاکرولیموس یا پیمکرولیموس، بدون استروئید است و بیشتر برای صورت، پلکها و چینها بهکار میرود و میتواند برای کنترل طولانیمدت و کاهش نیاز به کورتیکواستروئید استفاده شود.
در درماتیت تماسی حاد و شدید و گسترده، گاهی یک دوره کوتاه قرص کورتیکواستروئید برای کاهش سریع التهاب تجویز میشود و بهتدریج قطع میگردد؛ این درمان باید زیر نظر دقیق پزشک انجام شود.
در اگزمای مزمن و مقاوم دست، در صورت پاسخ ناکافی به درمان موضعی و فوتوتراپی، ممکن است از داروهای سیستمیک مانند برخی رتوئینوئیدها یا ایمونوساپرسantها استفاده شود که نیاز به پایش منظم و تجویز توسط متخصص پوست دارند.
در بیمارانی که خارش شبانه شدید دارند، آنتیهیستامین خوراکی میتواند به کاهش خارش و بهبود خواب کمک کند، هرچند مستقیماً التهاب پوستی را درمان نمیکند.
در موارد مزمن و مقاوم، بهخصوص اگزمای مزمن دست، فوتوتراپی با نور فرابنفش باریکباند یا PUVA میتواند التهاب را کاهش دهد و دورههای بدون علامت را طولانیتر کند و معمولاً در مرکز تخصصی پوست انجام میشود.
در شعلهوریهای حاد شدید، گاهی بعد از استفاده از دارو و مرطوبکننده، از پانسمان مرطوب برای مدت محدود استفاده میشود تا جذب دارو و رطوبت پوست بیشتر شود و خارش و سوزش بهتر کنترل گردد.
در برخی کلینیکها جلسات آموزشی ساختارمند برای بیماران با اگزمای شغلی دست برگزار میشود که شامل آموزش استفاده صحیح از دستکش، برنامه شستوشو و مرطوبسازی و اصلاح عادات شغلی است و میتواند به کاهش عود کمک کند.
در افرادی که کار آنها تماس بسیار بالایی با مواد محرک دارد و اگزمای شدید و مقاوم دارند، کاهش موقت ساعات کار خیس یا جابجایی موقت شغلی میتواند بخشی از برنامه درمان باشد و به ترمیم پوست فرصت بدهد.
درماتیت تماسی (Contact Dermatitis) نوعی التهاب سطحی پوست و زیرگروه اگزما است که بهدنبال تماس مستقیم با مواد شیمیایی، فلزات، لوازم آرایشی، گیاهان یا حتی دستکش و ماسک ایجاد میشود. دو نوع اصلی دارد: درماتیت تماسی تحریکی (Irritant Contact Dermatitis | ICD) و درماتیت تماسی آلرژیک (Allergic Contact Dermatitis | ACD).
در نوع تحریکی، ماده بهطور مستقیم سد محافظ پوست را ضعیف و ملتهب میکند و بهویژه در افرادی که کارهای «خیس» مثل شستوشو، آرایشگری یا کار خانگی زیاد انجام میدهند، بیشتر روی دستها و انگشتان دیده میشود. در نوع آلرژیک، سیستم ایمنی با یک واکنش تأخیری تی سل (Type IV hypersensitivity) نسبت به موادی مثل نیکل، عطرها و نگهدارندهها واکنش نشان میدهد؛ برای آشنایی علمی بیشتر میتوانید راهنمای DermNet درباره آلرژی تماسی را ببینید.
درماتیت تماسی میتواند در هر سنی رخ دهد، اما در بزرگسالانِ در سن کار شایعتر است و بخش زیادی از اگزمای شغلی را شامل میشود. برای توضیحات تخصصیتر درباره تشخیص و مدیریت، مرور آموزشی StatPearls در مورد Contact Dermatitis میتواند مفید باشد. آشنایی با این مشکل کمک میکند افراد پرریسک زودتر آن را بشناسند و با اجتناب از محرکها، استفاده منظم از مرطوبکننده و محافظت از پوست، از مزمن شدن خارش و ترکخوردگی جلوگیری کنند.
درماتیت تماسی میتواند همه افراد را در هر سنی درگیر کند، اما در بزرگسالانِ فعال از نظر شغلی شایعتر است.
درماتیت تماسی نوعی اگزماست که وقتی پوست با یک ماده محرک یا آلرژن تماس پیدا میکند و سد محافظ آن آسیب میبیند، دچار قرمزی، خارش و گاهی تاول میشود. در نوع تحریکی، ماده بهطور مستقیم پوست را میسوزاند یا خشک میکند و در نوع آلرژیک، سیستم ایمنی بعد از چند ساعت تا چند روز واکنش نشان میدهد. این مشکل میتواند روی دستها، صورت، گردن یا هر ناحیهای که با ماده در تماس بوده ظاهر شود و در کار و کیفیت زندگی اختلال ایجاد کند. راهنماهای تخصصی درماتولوژی، درماتیت تماسی را یکی از شایعترین علل اگزمای بالغین میدانند. راهنمای علمی توضیحات دقیقی درباره انواع، علائم و درمان ارائه کرده است.
در درماتیت تماسی تحریکی (ICD) ماده مستقیماً به سد پوستی آسیب میزند و تقریباً هر کسی اگر کافی در معرض آن باشد ممکن است دچار ضایعه شود؛ مثل مواد شوینده قوی یا سیمان. در درماتیت تماسی آلرژیک (ACD) بدن نسبت به یک ماده خاص مثل نیکل، عطر یا نگهدارنده، حساسیت ایمنی پیدا کرده و هر بار تماس، واکنش التهابی تأخیری ایجاد میشود. در ICD علائم معمولاً سریعتر بعد از تماس ظاهر میشوند و بیشتر سوزش حس میشود، درحالیکه در ACD خارش شدیدتر و شروع علائم چند ساعت تا چند روز بعد است. شکل ضایعات هم میتواند در ACD محدود به محل تماس ولی گاهی با حاشیه واضحتر و تاول ریز باشد. برای توضیح بیشتر درباره این تفاوتها، میتوانید به خلاصه آموزشی آلرژی تماسی مراجعه کنید. بررسی تخصصی
خیر، خودِ درماتیت تماسی مسری نیست و از شخصی به شخص دیگر «سرایت» نمیکند. ضایعات بهدلیل واکنش پوست خود فرد به یک ماده خارجی ایجاد میشوند، نه بهخاطر میکروب یا ویروس. حتی اگر ضایعه تاول بزند یا پوستهپوسته شود، مایع تاول یا پوستهها بیماری را به دیگران منتقل نمیکنند. تنها حالتی که ممکن است همزمان عفونت باکتریایی روی ضایعه سوار شود، نیاز به درمان جداگانه دارد، اما باز هم ذات بیماری مسری محسوب نمیشود. سایتهای مرجع مانند مدلاینپلاس این نکته را بهروشنی توضیح دادهاند. اطلاعات بیمار
در نوع تحریکی، تماس مکرر با آب، صابون و شویندهها، الکل، حلالها، سیمان و مواد شیمیایی صنعتی از مهمترین محرکها هستند. در نوع آلرژیک، فلز نیکل در بدلیجات، دکمه و زیپ لباس، عطرها و اسانسها، رنگ مو، مواد نگهدارنده در لوازم آرایشی و برخی داروهای موضعی شایعترین آلرژنها محسوب میشوند. لاستیک و موادی در دستکشها، چسبها، سیمان و رزینها نیز میتوانند در برخی افراد حساسیت ایجاد کنند. رایج بودن این آلرژنها باعث میشود درماتیت تماسی در دستها، صورت و نواحی در تماس با لباس یا جواهرات بسیار دیده شود. در مرورهای بزرگ، نیکل، عطرها و نگهدارندهها از بالاترین موارد تست پچ مثبت گزارش شدهاند. مرور تماس آلرژیک
درماتیت تماسی معمولاً دقیقاً در ناحیهای دیده میشود که با ماده محرک یا آلرژن تماس داشته، مثلاً زیر انگشتر، زیر بند ساعت یا روی دستها در تماس با مواد شوینده. درماتیت آتوپیک اغلب سابقه از کودکی دارد، پوست بهطور کلی خشک است و بیشتر در نواحی خمشونده مثل پشت زانو یا داخل آرنج دیده میشود، نه فقط محل تماس. در افرادی که همزمان زمینه آتوپی دارند، ممکن است هر دو با هم دیده شوند و تشخیص سختتر شود. در این موارد، شرححال دقیق و گاهی تست پچ برای تشخیص نوع آلرژیک کمککننده است. برای آشنایی با معیارهای بالینی افتراق این دو، میتوانید مقاله آموزشی پزشکان خانواده را بخوانید. راهنمای پزشکان خانواده
تست پچ نوعی تست پوستی است که برای پیدا کردن آلرژنهای مسئول درماتیت تماسی آلرژیک استفاده میشود. در این روش، مقدار کمی از مواد مشکوک در محفظههای کوچک روی چسب مخصوص، معمولاً روی پشت بیمار چسبانده میشود و حدود ۴۸ ساعت روی پوست میماند، سپس بعد از برداشتن در چند نوبت معاینه میشود. اگر فرد به مادهای حساسیت داشته باشد، در محل آن ماده یک لکه اگزمایی کوچک و خارشدار ایجاد میشود. این تست معمولاً زمانی توصیه میشود که درماتیت مزمن، عودکننده یا شدید باشد و با شرححال ساده نتوان آلرژن را پیدا کرد. در منابع آموزشی مانند درمنت توضیح کامل این روش برای بیماران آمده است. توضیح تست پچ
در کارهای خیس مثل ظرفشویی، نظافت یا شغلهای مراقبتی، کلید کنترل درماتیت تماسی کاهش زمان تماس با آب و شویندهها و استفاده منظم از کرم محافظ و مرطوبکننده است. توصیه میشود در کارهای خیس ابتدا دستکش نخی نازک و روی آن دستکش ضدآب پوشیده شود و دستکشها مرتب تعویض شوند تا داخل آن خیس نماند. بعد از هر بار شستوشو، خشککردن ملایم دست و زدن کرم امولیانت غلیظ کمک زیادی به ترمیم سد پوستی میکند. راهنماهای اگزمای دست پیشنهاد میکنند آموزش ساختارمند مراقبت از دست به اندازه دارو اهمیت دارد. برای دیدن محصولات مناسب شستوشو و مراقبت دست، میتوانید بخش محصولات مراقبت از دست را در سایت بررسی کنید. راهنمای اگزمای دست
اگر شغل یا سبک زندگی شما ایجاب میکند که دستها را زیاد بشویید، مهم است که روش شستوشو را تا حد ممکن ملایم کنید. استفاده از آب ولرم بهجای آب داغ، شوینده بدون صابون و بدون عطر، و شستوشوی کوتاه بدون مالش شدید میتواند آسیب را کمتر کند. بعد از هر شستوشو، خشککردن آرام با حوله نرم و زدن یک لایه امولیانت یا کرم سد پوستی روی پشت دستها و بین انگشتان توصیه میشود. در کارهای تکراری خیس، پوشیدن دستکش مناسب و استراحت دادن دورهای به پوست برای تهویه اهمیت زیادی دارد. یک مرور سیستماتیک نشان داده که آموزش پوست، استفاده منظم از کرم محافظ و دستکش ترکیبی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از درماتیت شغلی دست است. مرور پیشگیری شغلی
برای پوست دچار درماتیت تماسی، معمولاً کرمها و پمادهای ساده و فاقد عطر که حاوی ترکیباتی مثل وازلین، گلیسیرین، سرامید و دایمتیکون هستند، بهتر تحمل میشوند. این نوع امولیانتها با پر کردن فضاهای میکروسکوپی بین سلولهای پوست و ایجاد یک لایه محافظ، رطوبت را در پوست نگه میدارند و خارش و سوزش را کاهش میدهند. لوسیونهای خیلی سبک و حاوی الکل یا عطر معمولاً برای این نوع پوستها مناسب نیستند. پیشنهاد میشود مرطوبکننده را چند بار در روز، مخصوصاً بلافاصله بعد از شستوشو روی پوست کمی نمدار استفاده کنید. برای انتخاب راحتتر میتوانید سراغ محصولات مخصوص پوستهای اگزمایی بروید که معمولاً فرمولاسیون ملایمتری دارند. در منابع بالینی، امولیانتها بهعنوان پایه اصلی درمان همه انواع اگزما، از جمله درماتیت تماسی، معرفی شدهاند. مرور نقش امولیانت
اگر عامل محرک یا آلرژن سریعاً شناسایی و حذف شود و همزمان از کرمهای مرطوبکننده و داروهای موضعی مناسب استفاده شود، درماتیت تماسی خفیف معمولاً طی چند روز تا دو هفته بهطور قابلتوجهی بهتر میشود. در موارد مزمن، وقتی تماس با محرک ادامه دارد یا پوست بارها تحریک شده، بهبود کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. حتی بعد از بهتر شدن ظاهری پوست، سد پوستی هنوز مدتی ضعیف است و لازم است مراقبت و مرطوبسازی منظم ادامه یابد. در برخی افراد، بهخصوص در اگزمای شغلی دست، درماتیت میتواند دورهای عود کند و تبدیل به یک مشکل طولانیمدت شود. راهنماهای بالینی تأکید میکنند که زمان بهبود به شدت، محل درگیری و میزان همکاری فرد در اجتناب از محرک بستگی دارد. توضیح NHS
اگر قرمزی و خارش خفیف است و با چند روز پرهیز از ماده مشکوک و استفاده از کرم مرطوبکننده بهتر میشود، معمولاً میتوان در خانه آن را مدیریت کرد. اما در صورتی که ضایعات شدید، بسیار خارشدار، همراه با تاول، ترشح، درد یا درگیری صورت و پلکها باشند، بهتر است توسط پزشک یا متخصص پوست ویزیت شوید. اگر علائمی مثل تب، دلمه زرد، درد و گرمی شدید پوست یا تورم ناگهانی صورت و تنگی نفس دارید، این وضعیت اورژانسی محسوب میشود و باید سریع به اورژانس مراجعه کنید. همچنین اگر علت درماتیت مشخص نیست یا با درمانهای ساده بهتر نمیشود، ارزیابی تخصصی برای تشخیص و احتمالاً تست پچ لازم است. در بروشورهای آموزشی، این علائم بهعنوان «زمان مراجعه به پزشک» برای بیماران لیست شدهاند. راهنمای بیمار
بله، صورت و پلکها بهدلیل نازک بودن پوست و تماس مکرر با محصولات آرایشی، کرمها، لاک ناخن، شامپو و حتی دستها، محل شایعی برای درماتیت تماسی هستند. در پلکها، آلرژنها میتوانند از طریق هوا، لاک ناخن، محصولات مو یا کرم دور چشم باعث قرمزی، ورم و پوستهریزی ظریف شوند. بهدلیل حساس بودن این ناحیه، معمولاً از کورتیکواستروئید موضعی خیلی خفیف یا مهارکننده کالسینورین و امولیانتهای ملایم استفاده میشود. مهمترین کار، شناسایی و حذف محصول یا ماده مسئول است و گاهی نیاز به تست پچ وجود دارد. توصیه میشود در انتخاب محصولات دور چشم سراغ فرمولاسیونهای مخصوص پوست حساس بروید. منابع تخصصی بهطور ویژه روی دقت در درمان و اجتناب از داروهای قوی در ناحیه پلک تأکید دارند. خلاصه آلرژی تماسی
در کودکان، درماتیت تماسی اغلب روی دستها، اطراف دهان، صورت و محل تماس با پوشک، لباس یا اسباببازیها دیده میشود. پوست کودکان نازکتر است و هر دو نوع تحریکی و آلرژیک میتواند ایجاد شود، هرچند نوع تحریکی بهدلیل تماس با بزاق، دستمال مرطوب، شوینده لباس و کلر استخر شایعتر است. در بچههایی که زمینه آتوپی دارند، ممکن است تشخیص بین درماتیت آتوپیک و تماسی دشوارتر باشد و در موارد مزمن توصیه به تست پچ میشود. اصول درمان مانند بزرگسالان شامل حذف محرک، امولیانت و در صورت نیاز کورتیکواستروئید موضعی مناسب سن است، با این تفاوت که قدرت دارو و مدت مصرف با احتیاط بیشتری تنظیم میشود. مرورهای اطفال تأکید میکنند که آموزش والدین درباره محصولات ایمن و نحوه استفاده صحیح از داروها بخش مهم درمان است. راهنمای کودکان
بله، بیشتر موارد درماتیت تماسی در بارداری و شیردهی را میتوان با روشهای غیر دارویی و درمانهای موضعی کمخطر کنترل کرد. پرهیز از محرکها، استفاده منظم از امولیانت و محدود کردن تماس با آب و شویندهها ستون اصلی درمان در این دوران است. مرورهای تخصصی نشان دادهاند که استفاده منطقی از کورتیکواستروئید موضعی خفیف تا متوسط روی سطح محدود، در بارداری بهطور کلی بیخطر در نظر گرفته میشود، هرچند همیشه باید از قویترین داروها و دورههای طولانی اجتناب شود. برخی داروها مثل رتینوئیدهای خوراکی کاملاً ممنوع هستند و نباید در زنان باردار یا در سن باروری بدون برنامه دقیق پیشگیری از بارداری استفاده شوند. در شیردهی هم امولیانتها و برخی داروهای موضعی با رعایت فاصله از زمان شیردهی قابل استفادهاند، ولی هر داروی جدید باید با پزشک زنان و متخصص پوست هماهنگ شود. مرور بارداری و آلرژی پوستی
انتخاب دستکش مناسب بستگی به نوع کار و مادهای دارد که با آن سروکار دارید، اما بهطور کلی بهتر است از دستکشهایی استفاده شود که تا حد امکان در برابر ماده محرک مقاوم باشند و همزمان پوست را بیش از حد عرق نکنند. در کارهای خیس طولانی، توصیه میشود یک دستکش نخی نازک زیر دستکش ضدآب پوشیده شود تا عرق را جذب کند و تماس مستقیم لاستیک با پوست را کم کند. برای افرادی که به لاتکس حساسیت دارند، استفاده از دستکشهای بدون لاتکس مثل نیتریل یا وینیل ضروری است. مهم است که داخل دستکش خیس نماند و در فواصل منظم، دستکشها برای تهویه پوست برداشته شوند. مرورهای مربوط به پیشگیری از درماتیت شغلی دست، ترکیب دستکش مناسب، کرم محافظ و آموزش را مؤثرترین راهکار میدانند. بررسی پیشگیری شغلی
