خانه » نگرانیهای پوستی » پوست چرب (Seborrhea)
اگر پوست شما که قبلاً خشک یا معمولی بوده، به طور ناگهانی و شدیداً چرب شده است (بهویژه در سنین بالا)، میتواند نشانهای از تغییرات هورمونی جدی یا بیماریهایی مانند پارکینسون باشد و نیاز به بررسی دارد.
اگر چرب شدن پوست با علائمی مثل ریزش موی سر (الگوی مردانه)، رویش موهای زائد ضخیم در صورت و بدن، یا بم شدن صدا همراه است، ممکن است نشانه مشکلات تخمدان یا غدد فوقکلیوی باشد.
اگر با وجود استفاده صحیح از محصولات کنترلکننده چربی و شویندههای مناسب، ترشح چربی همچنان غیرقابل کنترل است، ممکن است علت زمینهای داخلی وجود داشته باشد که نیاز به درمان دارویی دارد.
پوست شما حتی مدت کوتاهی بعد از شستوشو دوباره براق و چرب به نظر میرسد. این حالت معمولاً در ناحیه T شدیدتر است و برخلاف عرق، با گذشت زمان خشک نمیشود و حالت روغنی دارد.
به دلیل ترشح زیاد سبوم، مجاری خروجی پوست گشاد میشوند. پوست ممکن است ظاهری شبیه "پوست پرتقال" پیدا کند، بهخصوص روی گونهها و بینی که تراکم غدد چربی بیشتر است.
کرمپور و مواد آرایشی روی پوست شما دوام ندارند و به اصطلاح "میلغزند". همچنین ممکن است رنگ کرمپودر بعد از چند ساعت تیرهتر یا نارنجی شود (اکسید شدن در اثر ترکیب با چربی).
چربی اضافه با سلولهای مرده ترکیب شده و دهانه منافذ را مسدود میکند. اکسید شدن این چربی در مجاورت هوا باعث ایجاد نقاط سیاه ریز، بهویژه روی بینی میشود.
در هایپرهیدروز، رطوبت پوست آبکی است و تبخیر میشود، اما در پوست چرب، ماده غلیظ و روغنی است که روی پوست میماند. عرق معمولاً با گرما یا استرس بیشتر میشود، اما چربی همیشه هست.
این مشکل علاوه بر چربی، با قرمزی، خارش و پوستهریزی (شوره) همراه است (بهخصوص در ابروها و کنار بینی). پوست چرب معمولی فقط براق است و التهاب، خارش یا پوسته ندارد.
در پوست مختلط، چربی فقط محدود به ناحیه T است و گونهها خشک یا معمولی هستند. در پوست چرب واقعی (تیپ روغنی)، تمام نواحی صورت فعالیت بیش از حد غدد سباسه را نشان میدهند.
هدف: پاکسازی چربی شبانه و محافظت بدون سنگین کردن پوست.
هدف: لایهبرداری عمقی منافذ و تنظیم ترشح چربی.
برای این نوع پوست در این نوبت، مرحله خاصی وجود ندارد.
مهمترین ترکیب برای پوست چرب؛ زیرا محلول در چربی است و میتواند به عمق منافذ نفوذ کرده و سبوم اضافه را در خود حل کند. این اسید به پاکسازی منافذ و جلوگیری از ایجاد جوشهای سرسیاه کمک میکند.
ویتامین B3 که تحقیقات نشان داده میتواند نرخ ترشح چربی پوست را کاهش دهد و سد دفاعی پوست را تقویت کند. همچنین به کوچکتر دیده شدن منافذ باز کمک میکند.
مشتقات ویتامین A با تنظیم چرخه سلولی، از مسدود شدن منافذ جلوگیری میکنند. اگرچه در ابتدا ممکن است باعث خشکی شوند، اما در درازمدت ترشح چربی را متعادل میکنند.
حاوی پلیفنولهایی است که خاصیت آنتیاکسیدانی دارند و میتوانند آنزیم تولیدکننده چربی را مهار کنند. استفاده موضعی از آن چربی پوست را به طور ملایم کاهش میدهد.
ترکیبی که به شکستن اسیدهای چرب در سطح سلولی کمک میکند و باعث میشود چربی تولید شده توسط پوست کاهش یابد.
قویترین دارو برای کاهش فعالیت غدد چربی است که میتواند تا ۹۰٪ ترشح سبوم را متوقف کند. معمولاً برای آکنههای شدید یا پوستهای بسیار چرب و مقاوم تجویز میشود.
یک داروی خوراکی که گیرندههای هورمون مردانه (آندروژن) را در پوست مسدود میکند. این دارو بهویژه برای خانمهایی که پوست چرب هورمونی یا آکنه بزرگسالی دارند بسیار مؤثر است.
جدیدترین داروی موضعی که به عنوان اولین مهارکننده هورمونی موضعی شناخته میشود. این کرم مستقیماً روی گیرندههای آندروژن در پوست اثر میگذارد بدون اینکه عوارض سیستمیک داروهای خوراکی را داشته باشد.
تزریق مقادیر بسیار کم بوتاکس در سطح پوست (مزوبوتاکس) میتواند سیگنالهای عصبی به غدد چربی را مسدود کرده و ترشح چربی و تعریق صورت را به طور موقت کاهش دهد.
در این روش یک ماده حساس به نور روی پوست زده میشود و سپس با نور خاصی فعال میگردد. این فرایند باعث کوچک شدن غدد چربی و کاهش فعالیت آنها میشود.
طول موجهای خاصی از لیزر میتوانند با ایجاد حرارت در لایه میانی پوست، غدد سباسه را هدف قرار داده و اندازه و فعالیت آنها را کاهش دهند.
پوست چرب در بارداری برای بعضیها بیشتر میشود و برای بعضیها کمتر؛ چون هورمونها (بهخصوص آندروژنها) بالا و پایین میشوند. اگر چرب شدن پوست همراه با جوش هم هست، بهتر است درمانها را مثل «آکنه در بارداری» با احتیاط انتخاب کنید.
در بارداری، خیلی از درمانهای قوی کنترل چربی/جوش مناسب نیستند: رتینوئیدها (مثل ترتینوئین/آداپالن) معمولاً باید قطع شوند و ایزوترتینوئین خوراکی کاملاً ممنوع است.
برای گزینههای سادهتر، معمولاً کارهای کمریسکتر مثل شوینده ملایم، مرطوبکننده سبک، و ضدآفتاب سبک مناسبترند. درباره سالیسیلیک اسید هم معمولاً گفته میشود اگر در سطح محدود و مدت کوتاه استفاده شود مشکلی ندارد، ولی بهتر است قبلش با پزشک زنان یا متخصص پوست هماهنگ شود.
برای کنترل پوست چرب، بیشتر محصولات مراقبت پوستی وقتی درست و منظم استفاده شوند، بیخطرند؛ اما چون هدفشان کم کردن چربی و باز کردن منافذ است، ممکن است پوست را تحریک کنند (بهخصوص در شروع). اگر شما همزمان جوش دارید، بهتر است انتخاب درمانها را با مسیرهای درمان آکنه هماهنگ کنید.
عوارض شایع: خشکی، قرمزی، پوستهریزی، سوزش یا حساس شدن پوست. این اتفاق بیشتر با رتینوئیدها و لایهبردارها (مثل BHA) دیده میشود و معمولاً با کم کردن تعداد دفعات استفاده و اضافه کردن مرطوبکننده بهتر میشود.
اگر پزشک برای کنترل چربی/آکنه داروی خوراکی مثل ایزوترتینوئین یا اسپیرونولاکتون پیشنهاد کند، موضوع کاملاً پزشکی است و نیاز به پایش و رعایت نکات ایمنی دارد (مثلاً برای بارداری، آزمایشها و… بسته به دارو). برای ایزوترتینوئین، قوانین پیشگیری از بارداری بسیار جدی است.
برای «پوست چرب ساده» محدودیت قانونی خاصی وجود ندارد، اما بعضی درمانهای مؤثر آن نسخهای و تحت نظارت هستند. ایزوترتینوئین خوراکی (برای آکنه/سبوره شدید) در خیلی از کشورها با برنامههای سختگیرانه پیشگیری از بارداری عرضه میشود (مثل iPLEDGE در آمریکا).
درمانهای هورمونی مثل اسپیرونولاکتون هم داروی نسخهای هستند و در بارداری نباید مصرف شوند؛ بنابراین اگر در سن باروری هستید، موضوع پیشگیری از بارداری/برنامهریزی بارداری باید جدی گرفته شود.
پوست چرب یا سبوره (Seborrhea) وضعیتی است که در آن غدد سباسه پوست، چربی یا سبوم (Sebum) بیشتری نسبت به حد نیاز تولید میکنند. این چربی طبیعی برای حفظ رطوبت و سلامت سد دفاعی پوست ضروری است، اما مقدار بیش از حد آن باعث براقی ناخوشایند، احساس سنگینی روی صورت و باز شدن منافذ میشود. افراد دارای پوست چرب معمولاً آرایش ماندگاری ندارند و ممکن است پوستشان تنها چند ساعت پس از شستوشو دوباره چرب شود.
علت اصلی این وضعیت معمولاً ژنتیک و تغییرات هورمونی است. هورمونهای آندروژن (مردانه) که در بدن همه افراد وجود دارند، غدد چربی را تحریک میکنند. به همین دلیل، پوست چرب در دوران بلوغ به اوج خود میرسد. اگرچه این نوع پوست مستعد آکنه است، اما مزیت مهمی نیز دارد: به دلیل وجود آنتیاکسیدانهایی مانند اسکوالن در چربی پوست، معمولاً علائم پیری و چروکهای ریز دیرتر در آن ظاهر میشوند.
این وضعیت در نوجوانان و جوانان (۱۵ تا ۲۵ سال) به دلیل اوج فعالیتهای هورمونی بسیار شایع است، اما میتواند تا بزرگسالی نیز ادامه یابد. آقایان معمولاً به دلیل سطح بالاتر هورمون تستوسترون، پوست چربتری نسبت به خانمها دارند. همچنین نوسانات هورمونی در دوران بارداری، قاعدگی یا یائسگی میتواند میزان چربی پوست را در خانمها تغییر دهد.
این یک باور نیمهدرست است. پوست چرب به دلیل داشتن رطوبت و چربی طبیعی، کمتر دچار «چروکهای ریز» (Fine lines) میشود، اما در برابر افتادگی و شل شدن پوست (Sagging) مقاومتر نیست. در واقع پوستهای چرب ممکن است خطوط خنده عمیقتری پیدا کنند، اما ظاهر کلی پوست برای مدت طولانیتری صاف و بدون چروکهای سطحی باقی میماند.
بله، حتماً. «چربی» (Oil) با «رطوبت» (Water) متفاوت است. پوست شما میتواند همزمان چرب اما «دهیدراته» (کمآب) باشد. اگر مرطوبکننده نزنید، پوست برای جبران کمآبی، چربی بیشتری تولید میکند و وضعیت بدتر میشود. بهترین انتخاب، استفاده از مرطوبکنندههای فاقد چربی (Oil-free) و بر پایه آب است.
حداکثر دو بار؛ صبح و شب. شستن بیش از حد صورت، سد دفاعی پوست را از بین میبرد و باعث میشود غدد چربی برای محافظت از پوست، فعالیت خود را دوچندان کنند (اثر بازگشتی). اگر در میانه روز احساس چربی کردید، به جای شستشو، از کاغذهای جذبکننده چربی (Blotting paper) استفاده کنید.
لزوماً غذاهای چرب نه، اما غذاهای با «شاخص قندی بالا» (مثل شیرینی، نان سفید و فستفود) و لبنیات تأثیر مستقیم دارند. این غذاها سطح انسولین خون را بالا میبرند که باعث تحریک هورمونهای مردانه و افزایش ترشح چربی میشود. تحقیقات نشان داده رژیم غذایی کمقند میتواند آکنه و چربی پوست را کاهش دهد.
میزان ترشح چربی پوست در ساعت ۳ صبح به اوج خود میرسد (ریتم شبانهروزی بدن). در طول خواب، این چربی روی هم انباشته میشود و چون صورت با بالشت در تماس است و تمیز نمیشود، صبحها احساس سنگینی و چربی زیادی روی پوست دارید.
تنها در صورتی که ضدآفتاب نامناسبی انتخاب کنید. ضدآفتابهای سنگین و روغنی منافذ را میبندند. اما ضدآفتابهای مخصوص پوست چرب (Fluid یا Gel) که برچسب «Non-comedogenic» (غیرکمدونزا) دارند، نهتنها باعث جوش نمیشوند، بلکه از اکسید شدن چربی پوست در برابر آفتاب و تیره شدن صورت جلوگیری میکنند.
نیاسینامید (تنظیم ترشح چربی)، سالیسیلیک اسید (پاکسازی عمقی منافذ)، خاک رس یا کائولین (جذب چربی سطحی) و رتینول (تنظیم بازسازی سلولی) بهترین دوستان پوست چرب هستند. ترکیب این مواد در روتین روزانه میتواند براقی پوست را به حداقل برساند.
بله. استرس باعث ترشح هورمون کورتیزول میشود. گیرندههای غدد چربی پوست به کورتیزول حساس هستند و با افزایش آن، تولید چربی را به شدت بالا میبرند. به همین دلیل است که در دوران امتحانات یا فشارهای عصبی، پوست چربتر شده و بیشتر جوش میزند.
در پوست چرب، تقریباً تمام نواحی صورت (پیشانی، بینی، گونهها و چانه) فعالیت بالای غدد چربی را نشان میدهند و براق هستند. اما در پوست مختلط، چربی فقط در ناحیه T (پیشانی و بینی) متمرکز است و گونهها معمولی یا حتی خشک هستند.
اندازه واقعی منافذ ژنتیکی است و نمیتوان آنها را کاملاً حذف کرد، اما میتوان ظاهر آنها را کوچکتر کرد. وقتی منافذ از چربی و سلولهای مرده پر باشند، بازتر دیده میشوند. با استفاده منظم از لایهبردارها (BHA) و رتینوئیدها، منافذ تمیز شده و جمعتر به نظر میرسند.
زمانی که رنگدانههای کرمپودر با چربی طبیعی پوست (سبوم) و اکسیژن هوا ترکیب میشوند، واکنش شیمیایی رخ میدهد که باعث نارنجی یا تیره شدن رنگ آرایش میشود. استفاده از پرایمرهای ماتکننده و اسپری فیکس میتواند مانع از تماس مستقیم چربی با مواد آرایشی شود.
ضروری نیست اما بسیار کمککننده است. یک تونر ملایم (بدون الکل) میتواند باقیمانده چربی و آلودگی را که شوینده نتوانسته پاک کند، از بین ببرد و pH پوست را تنظیم کند. تونرهای حاوی چای سبز یا اسید سالیسیلیک برای این نوع پوست عالی هستند.
اگر چربی پوست شما ناگهانی و شدید شده (بهخصوص در سنین بالا)، یا همراه با علائم مردانه مثل ریزش مو و موهای زائد است، و یا اگر جوشهای کیستی و دردناک دارید، باید برای بررسی هورمونی به پزشک مراجعه کنید.
نوشیدن آب مستقیماً چربی را کم نمیکند، اما با هیدراته نگه داشتن بدن، از خشک شدن عمقی پوست جلوگیری کرده و مانع از تولید چربی جبرانی میشود. همچنین به دفع سموم بدن کمک میکند که میتواند بر شفافیت پوست مؤثر باشد.
خیر، توصیه نمیشود. پودر بچه معمولاً حاوی تالک و عطر است که میتواند منافذ را مسدود کرده و باعث ایجاد جوش شود. به جای آن از پودرهای فیکس بیرنگ (Translucent powder) که مخصوص صورت طراحی شدهاند و حاوی سیلیکا هستند استفاده کنید.

