قرمزی پس از التهاب (PIE)

ناحیه‌های درگیر

صورت تنه اندام‌ها
[hl_concern_severity title="شدت" showpill="1" showhelp="1"]
لک‌های قرمز یا صورتی‌رنگی که پس از بهبود آکنه یا آسیب‌های پوستی باقی می‌مانند و ناشی از گشاد شدن مویرگ‌های خونی هستند.
قرمزی جای جوش - پس از التهاب (PIE)

قرمزی پس از التهاب یا PIE، نوعی تغییر رنگ پوست به شکل لک‌های قرمز، صورتی یا بنفش است که معمولاً پس از بهبود یک ضایعه التهابی مانند آکنه، زخم یا سوختگی ایجاد می‌شود. برخلاف لک‌های قهوه‌ای که ناشی از تجمع رنگدانه ملانین هستند، این وضعیت به دلیل آسیب دیدن و گشاد شدن مویرگ‌های ظریف خونی در ناحیه ملتهب به وجود می‌آید. زمانی که پوست در حال ترمیم است، افزایش جریان خون برای بازسازی بافت ضروری است، اما گاهی این پرخونی بیش از حد طول می‌کشد و به صورت لک‌های قرمز ماندگار دیده می‌شود.

تشخیص صحیح این وضعیت از سایر انواع لک بسیار مهم است، زیرا روش‌های درمان آن کاملاً متفاوت هستند. یک راه ساده برای تشخیص، فشار دادن یک تیغه شیشه‌ای شفاف روی لک است (دیاسکوپی)؛ اگر قرمزی با فشار محو یا سفید شد، احتمالاً با PIE روبرو هستید. این عارضه اگرچه خطرناک نیست، اما می‌تواند از نظر ظاهری آزاردهنده باشد و گاهی ماه‌ها تا سال‌ها باقی بماند. استفاده از روش‌های درمانی عروقی و مراقبت صحیح می‌تواند روند بهبودی را تسریع کند.

علائم اصلی

  • محو شدن با فشار (Blanching) مهم‌ترین علامت PIE این است که اگر با انگشت یا شیشه شفاف روی لک فشار دهید، قرمزی آن موقتاً محو و سفید می‌شود. این یعنی مشکل از گشاد شدن عروق خونی است، نه رنگدانه پوست.
  • سطح صاف و هموار (Macular) برخلاف جوش فعال یا اسکارهای فرورفته، PIE کاملاً هم‌سطح پوست است. وقتی روی آن دست می‌کشید، هیچ برجستگی، زبری یا فرورفتگی احساس نمی‌کنید و بافت پوست سالم به نظر می‌رسد.
  • تشدید با گرما و ورزش از آنجا که PIE ماهیت عروقی دارد، هر چیزی که جریان خون صورت را زیاد کند (مثل ورزش، دوش آب گرم، غذاهای تند یا استرس)، باعث می‌شود لک‌ها موقتاً قرمزتر و پررنگ‌تر به نظر برسند.
  • مرزهای مشخص لک‌های PIE معمولاً گرد یا بیضی هستند و دقیقاً در محل جوش یا آسیب قبلی قرار دارند. حاشیه آن‌ها نسبتاً مشخص است، برخلاف قرمزی‌های آلرژیک که معمولاً پخش و نامنظم هستند.

مشابه‌ها

  • لک‌های قهوه‌ای (PIH) PIH ناشی از تجمع ملانین است و رنگ قهوه‌ای، خاکستری یا سیاه دارد. برخلاف PIE، با فشار دادن تغییر رنگ نمی‌دهد (سفید نمی‌شود) و بیشتر در پوست‌های تیره‌تر و سبزه شایع است.
  • آکنه فعال (Active Acne) جوش‌های فعال معمولاً برجسته، دردناک، ملتهب یا دارای چرک هستند. PIE مرحله "بعد" از جوش است؛ یعنی زمانی که عفونت و برجستگی کاملاً از بین رفته و فقط لک قرمز باقی مانده است.
  • روزاسه (Rosacea) روزاسه معمولاً با قرمزی گسترده و پراکنده در گونه‌ها و بینی همراه است که می‌آید و می‌رود (گرگرفتگی). PIE لک‌های ثابت و نقطه‌ای است که دقیقاً جای یک زخم یا جوش قدیمی قرار دارد.
  • پارگی مویرگ‌ها (Telangiectasia) در تلانژکتازی، شما خطوط قرمز ظریف و عنکبوتی را می‌بینید که ناشی از پارگی دائمی مویرگ است. اما PIE معمولاً یک لک قرمز یکدست است و رگ‌های خونی تکی در آن با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند.
  • عدم محو شدن با فشار
    اگر لک قرمز با فشار دادن اصلا تغییر رنگ نمی‌دهد و سفید نمی‌شود (Non-blanching)، ممکن است نشانه خونریزی زیرپوستی (پورپورا) باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.​
  • تغییر شکل یا خونریزی
    لکی که خودبه‌خود خونریزی کند، پوسته دهد، زخمی شود یا شکل نامنظم و در حال رشد داشته باشد، می‌تواند نشانه ضایعات بدخیم پوستی باشد و باید فوراً معاینه شود.​
  • همراه با علائم سیستمیک
    اگر قرمزی پوست با تب، درد مفاصل یا بی‌حالی شدید همراه است، ممکن است نشانه بیماری‌های خودایمنی (مثل لوپوس) یا عفونت سیستمیک باشد.​

روتین مراقبتی

نرمال چرب مختلط حساس

روتین صبح (تمرکز بر محافظت و ضدالتهاب)

  • شست‌وشو با شوینده ملایم غیرصابونی
  • سرم نیاسینامید یا ویتامین C (فرم پایدار سدیم آسکوربیل فسفات)
  • مرطوب‌کننده سبک حاوی سرامید یا پانتنول
  • ضدآفتاب فاقد چربی با SPF ۳۰+ (مهم‌ترین مرحله)
خشک حساس

روتین پوست حساس و ملتهب

  • شست‌وشو با پاک‌کننده کرمی یا روغنی
  • اسپری آب معدنی (اختیاری برای تسکین)
  • سرم یا کرم حاوی آزلائیک اسید ۱۰٪
  • مرطوب‌کننده قوی برای تقویت سد دفاعی
نرمال چرب مختلط

روتین شب (تمرکز بر ترمیم و درمان)

  • پاک کردن پوست با میسلار واتر (اگر آرایش دارید)
  • شست‌وشو با شوینده ملایم
  • استفاده از آزلائیک اسید یا رتینوئید تجویزشده (یک شب در میان)
  • کرم ترمیم‌کننده حاوی سنتلا یا مرطوب‌کننده مناسب
خشک حساس

روتین پوست حساس و ملتهب

  • شست‌وشو با پاک‌کننده کرمی یا روغنی
  • اسپری آب معدنی (اختیاری برای تسکین)
  • سرم یا کرم حاوی آزلائیک اسید ۱۰٪
  • مرطوب‌کننده قوی برای تقویت سد دفاعی

روش‌های درمان​ قرمزی پس از التهاب (PIE)

پله ۱: مراقبت خانگی

  • نیاسینامید (Niacinamide)
    بیشتر
    این ترکیب با تقویت سد دفاعی پوست و کاهش التهاب، یکی از موثرترین درمان‌های بدون نسخه برای PIE است. نیاسینامید به کاهش قرمزی کمک می‌کند و معمولاً در غلظت‌های ۵ تا ۱۰ درصد به خوبی تحمل می‌شود.
  • آزلائیک اسید ۱۰٪ (Azelaic Acid)
    بیشتر
    آزلائیک اسید خاصیت ضدالتهابی قوی دارد و مستقیماً قرمزی ناشی از جوش را کاهش می‌دهد. این ماده علاوه بر درمان PIE، به پیشگیری از ایجاد جوش‌های جدید نیز کمک می‌کند.
  • ترکیبات ترمیم‌کننده (Centella Asiatica & Panthenol)
    بیشتر
    محصولاتی حاوی "سنتلا آسیاتیکا" (Cica) یا پانتنول (ویتامین B5) به ترمیم سد دفاعی پوست کمک کرده و التهاب عروقی را آرام می‌کنند. این ترکیبات برای پوست‌های ملتهب و قرمز بسیار تسکین‌دهنده هستند.
  • ضدآفتاب با طیف گسترده
    بیشتر
    اشعه UV باعث گشاد شدن عروق و ماندگاری بیشتر قرمزی می‌شود. استفاده روزانه از ضدآفتاب با SPF ۳۰ یا بالاتر، مهم‌ترین گام برای جلوگیری از بدتر شدن PIE است.

پله ۲: نسخه‌ای/پزشکی

  • آزلائیک اسید ۱۵-۲۰٪ (Azelaic Acid)
    بیشتر
    فرم‌های ژل یا کرم با غلظت بالاتر که فقط با نسخه پزشک در دسترس هستند، قدرت ضدالتهابی بیشتری نسبت به انواع بدون نسخه دارند و روند بهبود قرمزی را تسریع می‌کنند.
  • رتینوئیدهای موضعی (Tretinoin/Adapalene)
    بیشتر
    این ترکیبات با افزایش سرعت بازسازی سلولی (Turnover)، به جایگزینی سریع‌تر پوست آسیب‌دیده با پوست سالم کمک می‌کنند. همچنین با ضخیم‌تر کردن لایه اپیدرم، دیده‌شدن عروق زیرین را کاهش می‌دهند.
  • بریمونیدین (Brimonidine)
    بیشتر
    این ژل یک منقبض‌کننده عروق است که معمولاً برای درمان قرمزی روزاسه استفاده می‌شود، اما می‌تواند به‌صورت موقت (چند ساعت) قرمزی ناشی از PIE را نیز محو کند. اثر آن درمانی نیست و صرفاً ظاهری و کوتاه‌مدت است.

پله ۳: اقدامات کلینیکی

  • لیزر PDL (Pulsed Dye Laser)
    بیشتر
    استاندارد طلایی درمان PIE است. این لیزر با طول موج ۵۹۵ نانومتر، مستقیماً هموگلوبین داخل عروق خونی گشاد شده را هدف قرار داده و آن‌ها را منهدم می‌کند، بدون اینکه به پوست اطراف آسیب بزند.
  • لیزر KTP یا اکسل وی (Excel V)
    بیشتر
    این لیزرها نیز به طور اختصاصی ضایعات عروقی و قرمزی را درمان می‌کنند. برای لک‌های قرمز مقاوم یا بنفش‌رنگ بسیار موثر هستند و معمولاً به ۱ تا ۳ جلسه درمان نیاز دارند.
  • میکرونیدلینگ با فرکانس رادیویی (RF Microneedling)
    بیشتر
    این روش با ایجاد حرارت کنترل‌شده در عمق پوست، باعث بسته شدن عروق اضافی و تحریک کلاژن‌سازی می‌شود. برای کسانی که همزمان با قرمزی، دارای اسکار فرورفته (جای جوش گود) هستند، گزینه ایده‌آلی است.
  • آی‌پی‌ال (IPL)
    بیشتر
    این دستگاه از نور شدید پالسی استفاده می‌کند و اگرچه لیزر نیست، اما فیلترهای عروقی آن می‌توانند قرمزی‌های پراکنده صورت را به خوبی کاهش دهند. معمولاً هزینه کمتری نسبت به لیزر PDL دارد.

ترکیبات موثر در درمان قرمزی پس از التهاب (PIE)

نیاسینامید تحریک‌پذیری: کم ایمن در بارداری
بازه درصد: ۵–۱۰٪
زمان مصرف: هر دو/دلخواه
جفت مناسب: آزلائیک اسید، زینک، هیالورونیک اسید
همزمان نکنید با: ویتامین C اسیدی (در یک لایه)، لایه‌بردارهای قوی همزمان
آزلائیک اسید تحریک‌پذیری: متوسط ایمن در بارداری
بازه درصد: ۱۰–۲۰٪
زمان مصرف: هر دو/دلخواه
جفت مناسب: نیاسینامید، مرطوب‌کننده‌ها
همزمان نکنید با: رتینوئیدها (در ابتدای درمان)، اسکراب‌های فیزیکی
ویتامین سی C (آسکوربیک اسید) تحریک‌پذیری: متوسط ایمن در بارداری
بازه درصد: ۱۰–۱۵٪ (فرم SAP بهتر است)
زمان مصرف: صبح (AM)
جفت مناسب: ضدآفتاب، ویتامین E
همزمان نکنید با: رتینوئیدها، نیاسینامید (اگر فرمولاسیون ناپایدار است)
ترانگزامیک اسید تحریک‌پذیری: کم ایمن در بارداری
بازه درصد: ۲–۵٪
زمان مصرف: شب (PM)
جفت مناسب: کوجیک اسید، نیاسینامید
همزمان نکنید با: لایه‌بردارهای خیلی قوی
رتینول تحریک‌پذیری: بالا
بازه درصد: ۰.۲۵–۱٪
زمان مصرف: شب (PM)
جفت مناسب: هیالورونیک اسید، سرامید
همزمان نکنید با: ویتامین C، اسیدهای لایه‌بردار (AHA/BHA)

نکات ایمنی

ایمنی

مهم‌ترین اصل ایمنی در درمان PIE، “پرهیز از تحریک پوست” است. پوست قرمز و ملتهب، سد دفاعی ضعیفی دارد؛ بنابراین استفاده همزمان از چندین لایه‌بردار قوی (مثل اسکراب‌ها و اسیدهای AHA با غلظت بالا) می‌تواند وضعیت را بدتر کند. استفاده از ترکیبات ترمیم‌کننده مانند نیاسینامید و پانتنول (ویتامین B5) برای تقویت سد دفاعی و کاهش ریسک تحریک بسیار ضروری است.

عوارض جانبی رایج درمان‌های موضعی (به‌ویژه در شروع مصرف آزلائیک اسید) شامل سوزش خفیف، خارش و خشکی موقت است. برای به حداقل رساندن این عوارض، محصولات درمانی را روی پوست کاملاً خشک بزنید و همیشه از یک مرطوب‌کننده مناسب استفاده کنید. فراموش نکنید که بدون استفاده مداوم از ضدآفتاب، تمام اقدامات ایمنی و درمانی بی‌اثر خواهند بود، زیرا اشعه UV قوی‌ترین محرک برای ماندگاری قرمزی پوست است.

قوانین و محدودیت‌ها

از نظر مقررات دارویی، غلظت ترکیبات فعال تعیین‌کننده نوع دسترسی به محصول است. به عنوان مثال، آزلائیک اسید در غلظت‌های ۱۰٪ و کمتر معمولاً به عنوان محصول آرایشی-بهداشتی (OTC) شناخته می‌شود و بدون نسخه قابل تهیه است. اما غلظت‌های ۱۵٪ و ۲۰٪ (مانند ژل Finacea) در بسیاری از کشورها در دسته داروها طبقه‌بندی شده و نیازمند تجویز پزشک هستند.

در مورد روش‌های کلینیکی، استفاده از دستگاه‌های لیزر کلاس ۴ (مانند PDL و V-Beam) طبق قوانین بهداشتی، یک عمل پزشکی محسوب می‌شود و باید صرفاً توسط پزشک متخصص یا تحت نظارت مستقیم او انجام شود. انجام این کار در مراکز غیرمجاز یا سالن‌های زیبایی، ریسک سوختگی‌های شدید و ایجاد لک‌های دائمی را به همراه دارد.

دوران بارداری

دوران بارداری و شیردهی زمان بسیار حساسی برای انتخاب محصولات پوستی است. خوشبختانه برای درمان قرمزی جای جوش (PIE)، گزینه‌های ایمن و موثری وجود دارد. طبق دستورالعمل‌های انجمن متخصصین پوست آمریکا (AAD)، استفاده از آزلائیک اسید و نیاسینامید در این دوران مجاز (Category B) است. این ترکیبات جذب سیستمیک بسیار پایینی دارند و خطری برای جنین ایجاد نمی‌کنند.

در مقابل، استفاده از هرگونه رتینوئید (مانند ترتینوئین، آداپالن و رتینول) و همچنین هیدروکینون در دوران بارداری و شیردهی اکیداً ممنوع است، زیرا خطر آسیب به جنین وجود دارد. همچنین اگر قصد انجام لیزر (مانند PDL) را دارید، اگرچه اشعه لیزر معمولاً به جنین نمی‌رسد، اما اکثر پزشکان توصیه می‌کنند به دلیل تغییرات هورمونی و ریسک لک شدن پوست، این کار را به بعد از زایمان موکول کنید.

سوالات متداول درباره نگرانی‌ها

مراجع

  1. Easy as PIE (Postinflammatory Erythema). Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. (2013)
  2. The Pathogenesis and Management of Acne-Induced Post-inflammatory Erythema. American Journal of Clinical Dermatology. (2021)
  3. Intense Pulsed Light Therapy for Acne-induced Post-inflammatory Erythema. Indian Dermatology Online Journal. (2018)
  4. Intense Pulsed Light Therapy Improves Acne-Induced Post-inflammatory Erythema and Hyperpigmentation: A Retrospective Study. Dermatology and Therapy. (2022)
  5. Updates and Best Practices in the Management of Facial Erythema. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology. (2021)
  6. Effects of 15% Azelaic Acid Gel in the Management of Post-Inflammatory Erythema and Post-Inflammatory Hyperpigmentation in Acne Vulgaris. Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. (2024)
  7. The Role of Topical Brimonidine Tartrate Gel as a Novel Therapeutic Option for Persistent Facial Erythema Associated with Rosacea. Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. (2015)
  8. Light-Based Devices for the Treatment of Facial Erythema and Telangiectasia: A Systematic Review. Lasers in Surgery and Medicine. (2021)
  9. Evaluating the effect of tranexamic acid as mesotherapy on post-acne erythema: A randomized clinical trial. Journal of Cosmetic Dermatology. (2023)
  10. Combined low-dose isotretinoin and long-pulsed Nd:YAG laser in the treatment of post-acne erythema. Archives of Dermatological Research. (2024)
  11. Treatment of Acne Vulgaris During Pregnancy and Lactation: A Narrative Review. American Journal of Clinical Dermatology. (2022)
  12. Skin Changes and Safety Profile of Topical Products During Pregnancy. International Journal of Women's Dermatology. (2021)
  13. Utilization of Laser Therapy During Pregnancy: A Systematic Review of the Maternal and Fetal Effects and Safety. Dermatologic Surgery. (2019)
  14. Management of glaucoma in pregnancy: risks and safe drug choices. Current Opinion in Ophthalmology. (2016)
  15. The Combination of Red and Blue Light, Radiofrequency and Intense Pulsed Light for Treatment of Facial Postacne Erythema. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology. (2022)
  16. Postinflammatory Hyperpigmentation: Epidemiology, Clinical Presentation, Pathogenesis and Treatment. DermNet New Zealand. (2024)
  17. Topical niacinamide reduces yellowing, wrinkling, red blotchiness, and hyperpigmented spots in aging facial skin. International Journal of Cosmetic Science. (2011)
  18. Is any acne treatment safe to use during pregnancy?. American Academy of Dermatology. (2024)
دسته‌ی مورد نظر را انتخاب کنید: