نکات ایمنی

ایمنی

• حساسیت به نور خورشید (Photosensitivity): تمامی درمان‌های روشن‌کننده پوست (هیدروکینون، رتینوئیدها، اسیدهای آلفا هیدروکسی) پوست را به اشعه UV حساس‌تر می‌کنند. استفاده روزانه از ضدآفتاب طیف گسترده SPF 50+ الزامی است و بدون آن، درمان نه‌تنها بی‌فایده است بلکه ممکن است لکه‌ها را بدتر کند.
• خطر اکرونوز (Exogenous Ochronosis) با هیدروکینون: استفاده طولانی‌مدت (بیش از ۵ سال) یا غلظت‌های بالای هیدروکینون می‌تواند منجر به اکرونوز (سیاه‌تر شدن پارادوکسیکال پوست) شود. این عارضه در پوست‌های تیره‌تر (Fitzpatrick IV-VI) شایع‌تر است و درمان آن بسیار دشوار می‌باشد. دوره‌های درمانی باید ۳-۶ ماه با وقفه‌های ۱-۲ ماهه باشند.
• تحریک و قرمزی پوست با رتینوئیدها: رتینوئیدها می‌توانند در هفته‌های اول باعث خشکی، پوسته‌ریزی، قرمزی و سوزش شوند. شروع تدریجی (۲ بار در هفته) و افزایش تدریجی فرکانس می‌تواند این عوارض را کاهش دهد. استفاده از مرطوب‌کننده‌های ترمیم‌کننده حاوی سرامید ضروری است.
• خطر هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب (PIH) با لیزرها: لیزرها و IPL در افراد با فوتوتایپ پوستی IV-VI می‌توانند خود باعث هایپرپیگمنتیشن پارادوکسیکال شوند. انتخاب طول موج مناسب، تنظیمات پایین‌تر و استفاده از عوامل روشن‌کننده پیش و پس از لیزر ضروری است.
• واکنش‌های آلرژیک به کوجیک اسید: کوجیک اسید در برخی افراد می‌تواند باعث درماتیت تماسی آلرژیک شود. در صورت بروز قرمزی، خارش یا ورم، استفاده باید متوقف و به پزشک مراجعه شود.

قوانین و محدودیت‌ها

• اتحادیه اروپا (EU): هیدروکینون در محصولات بدون نسخه از سال ۲۰۰۱ ممنوع است و تنها با نسخه پزشک در غلظت حداکثر ۲٪ قابل استفاده می‌باشد. این محدودیت به دلیل نگرانی‌های ایمنی مرتبط با اکرونوز و احتمال سرطان‌زایی اعمال شده است.
• ایالات متحده (FDA): هیدروکینون تا غلظت ۲٪ به‌صورت OTC مجاز است؛ غلظت‌های ۳-۴٪ نیاز به نسخه دارند. FDA در سال ۲۰۰۶ پیشنهاد ممنوعیت هیدروکینون را مطرح کرد اما تاکنون نهایی نشده است. استفاده باید کوتاه‌مدت (حداکثر ۳-۶ ماه متوالی) و تحت نظارت باشد.
• سازمان غذا و داروی ایران (IFDA): هیدروکینون ۲٪ OTC مجاز است؛ غلظت‌های بالاتر با نسخه. استفاده از هیدروکینون باید تحت نظر متخصص پوست باشد.
• کشورهای آفریقایی و آسیایی: برخی کشورها به دلیل استفاده نادرست گسترده از محصولات روشن‌کننده حاوی هیدروکینون، کورتیکواستروئیدها و جیوه، محدودیت‌های سختگیرانه‌ای اعمال کرده‌اند. استفاده از محصولات غیرمجاز و غیراستاندارد خطرات جدی سلامتی دارد.

دوران بارداری

• هیدروکینون (Hydroquinone): دسته‌بندی بارداری FDA Category C – مطالعات کافی در انسان وجود ندارد؛ جذب سیستمیک موضعی کم (حدود ۳۵-۴۵٪) اما استفاده در بارداری و شیردهی صرفاً در صورت ضرورت مطلق و با نظر پزشک توصیه می‌شود. در صورت امکان، گزینه‌های ایمن‌تر مانند اسید آزلائیک یا نیاسینامید ارجحیت دارند.
• ترتینوئین و رتینوئیدها (Tretinoin, Retinoids): دسته‌بندی FDA Category C (Tretinoin موضعی) و Category X (Isotretinoin خوراکی) – رتینوئیدهای خوراکی قطعاً ممنوع در بارداری؛ رتینوئیدهای موضعی نیز به دلیل ریسک نظری تراتوژنیسیتی باید متوقف شوند. جایگزین‌های ایمن شامل آزلائیک اسید، ویتامین C و نیاسینامید هستند.
• اسید آزلائیک (Azelaic Acid): دسته‌بندی FDA Category B – مطالعات حیوانی هیچ خطری نشان نداده‌اند؛ یکی از امن‌ترین گزینه‌ها برای درمان هایپرپیگمنتیشن در دوران بارداری و شیردهی و می‌تواند برای درمان ملاسمای بارداری استفاده شود.
• ویتامین C، نیاسینامید، کوجیک اسید: به طور کلی ایمن در نظر گرفته می‌شوند – جذب سیستمیک بسیار کم؛ می‌توانند در دوران بارداری و شیردهی با نظر پزشک استفاده شوند.
• اسید ترانگزامیک خوراکی (Oral Tranexamic Acid): داده‌های کافی در بارداری وجود ندارد؛ استفاده آن در دوران بارداری و شیردهی توصیه نمی‌شود مگر در شرایط خاص و تحت نظارت پزشک.