موهای زائد یا هیرسوتیسم (Hirsutism) وضعیتی است که در آن خانمها شاهد رشد موهای ضخیم و تیره در نواحی مردانه مثل صورت، سینه و پشت هستند. این مشکل معمولاً به دلیل افزایش هورمونهای مردانه (آندروژنها) یا حساسیت بیشازحد فولیکولهای مو به این هورمونها ایجاد میشود. اگرچه این وضعیت اغلب خوشخیم است، اما میتواند نشاندهنده مشکلات زمینهای مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) باشد.
نوع دیگر این عارضه، هایپرتریکوز (Hypertrichosis) نام دارد که رشد مو در آن به الگوهای هورمونی وابسته نیست و میتواند در هر نقطهای از بدن و در هر دو جنس رخ دهد. تشخیص تفاوت این دو برای انتخاب روش درمان صحیح بسیار مهم است. آکادمی متخصصان پوست آمریکا تأکید میکند که درمان زودهنگام میتواند از ضخیمتر شدن موها جلوگیری کند.
درمانهای هیرسوتیسم، بهویژه روشهای دارویی، ممکن است عوارض جانبی سیستمیک ایجاد کنند. داروهای ضدبارداری خوراکی (OCPs) که خط اول درمان هستند، میتوانند خطر لخته شدن خون (ترومبوز) را در برخی افراد افزایش دهند، بهویژه اگر سیگاری باشند یا سن بالای ۳۵ سال داشته باشند. راهنمای انجمن غدد درونریز توصیه میکند که این داروها با احتیاط و ارزیابی ریسک تجویز شوند.
لیزر موهای زائد و الکترولیز اگر توسط افراد غیرمتخصص انجام شوند، خطر سوختگی، لکهای دائمی (PIH) و حتی اسکار را به همراه دارند. این خطر در پوستهای تیره بیشتر است. عوارض شایع شامل قرمزی موقت و تورم دور فولیکول مو است که معمولاً طی چند ساعت برطرف میشود. مرور سیستماتیک درمانهای هیرسوتیسم نشان میدهد که خنکسازی پوست حین لیزر میتواند این عوارض را کاهش دهد.
در مورد کرم افلورنیتین، عوارض جانبی معمولاً موضعی و شامل سوزش، قرمزی یا جوشهای ریز (فولیکولیت) است. اگر پوستتان ملتهب یا دارای زخم باز است، نباید از این کرم استفاده کنید. همچنین مراقب باشید که داروهای موضعی و خوراکی را خودسرانه ترکیب نکنید، زیرا ممکن است تداخل ایجاد کنند.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تنها کرم افلورنیتین را بهطور اختصاصی برای کاهش رشد موهای زائد صورت تأیید کرده است و سایر داروها مثل اسپیرونولاکتون یا متفورمین معمولاً به صورت “بدون برچسب” (Off-label) برای هیرسوتیسم تجویز میشوند. اطلاعات دارویی افلورنیتین نشان میدهد که این دارو فقط با نسخه پزشک باید تهیه شود.
دستگاههای لیزر خانگی (IPL) که در بازار موجود هستند، قدرت بسیار کمتری نسبت به دستگاههای کلینیکی دارند و معمولاً تاییدیههای ایمنی متفاوتی دارند. طبق مقررات بهداشتی در بسیاری از کشورها، استفاده از دستگاههای لیزر پرتوان (کلاس ۴) تنها توسط پزشک یا اپراتور دارای مجوز رسمی مجاز است تا از آسیبهای احتمالی پیشگیری شود.
هیرسوتیسم ممکن است در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی تشدید شود یا حتی برای اولین بار ظاهر شود. این پدیده معمولاً ناشی از افزایش فیزیولوژیک آندروژنها و سایر فاکتورهای رشد در بارداری است که میتواند باعث پرپشت شدن موهای صورت یا بدن شود. با این حال، اگر علائم مردانه شدن سریع (مثل کلفت شدن صدا) رخ دهد، باید فوراً برای رد علل جدیتر بررسی شود. مطالعه مروری درباره پروسیجرهای پوستی در بارداری تأکید میکند که بسیاری از روشهای زیبایی باید تا پایان بارداری به تعویق بیفتند.
اکثر درمانهای دارویی هیرسوتیسم در دوران بارداری ممنوع هستند. مصرف اسپیرونولاکتون و فیناستراید به دلیل خطر جدی برای جنین پسر (زنانه شدن دستگاه تناسلی) کاملاً ممنوع است و در ردهبندی FDA قرار دارند که خطر آنها اثبات شده است. همچنین لیزر موهای زائد معمولاً به دلیل عدم وجود مطالعات کافی در مورد ایمنی آن برای جنین، توصیه نمیشود. توصیههای آکادمی پوست آمریکا پیشنهاد میکند که بهترین روش در این دوران، شیو کردن یا استفاده از موچین برای نواحی محدود است.
الکترولیز (سوزن الکتریکی) نیز در سه ماهه اول بارداری و بهویژه روی ناحیه شکم توصیه نمیشود، زیرا استرس ناشی از درد و جریان الکتریکی (هرچند ضعیف) ممکن است خطرات نظری داشته باشد. روشهای موقتی و بدون دارو مثل بند انداختن یا وکس (در صورت عدم حساسیت پوست) ایمنترین گزینهها هستند.
