شما با حساب کاربری خود وارد نشده‌اید:

مشک (Musk)

موسکونمشک آهومشک ختن
مشک یک ماده عطری با بوی گرم و پودری است که ترکیب اصلی آن، موسکون، امروزه تقریباً همیشه به‌صورت مصنوعی تولید می‌شود.
Musk (Muscone)
Comedogenic Rate: Not Found
CAS Number: 541-91-3 (Muscone)
Chemical Formulation: C₁₆H₃₀O
pH Level: N/A
Concentration Range: تا ۱٪ در عطر، ۰٫۴٪ در ادوتوالت و ۰٫۰۳٪ در سایر محصولات
  • فقط برای استعمال خارجی؛ از تماس با چشم و پوست آسیب‌دیده خودداری شود.
  • در صورت بروز قرمزی، خارش یا تورم، مصرف را قطع کنید.
  • در جای خنک و دور از نور و دسترس کودکان نگهداری شود.

مشک در محصولات آرایشی و بهداشتی عمدتاً نقش «ماده معطر و تثبیت‌کننده بو» دارد. ترکیب اصلی بوی مشک طبیعی، موسکون است؛ کتونی حلقوی با ساختار ۳-متیل‌سیکلوپنتادکانون که اثرات دارویی آن در مطالعات بررسی شده است. به دلیل محدودیت‌های اخلاقی و زیست‌محیطی، موسکون و مشک‌های مشابه امروزه معمولاً در آزمایشگاه ساخته می‌شوند.

مشک‌های مصنوعی سه گروه اصلی دارند: نیتروموسک‌ها، مشک‌های پلی‌سیکلیک و مشک‌های ماکروسیکلیک (مانند موسکون). نیتروموسک‌ها آروماتیک‌های نیتروده‌اند، در بافت چربی و شیر مادر تجمع می‌کنند و در محیط زیست پایدارند؛ به همین دلیل مقررات اروپا مصرف برخی از آن‌ها را محدود کرده است.

مشک در مراقبت پوست اثر درمانی یا فعال اثبات‌شده‌ای ندارد و صفحه حاضر آن را به‌عنوان یک ماده عطری معرفی می‌کند. ضمنا به‌عنوان یک ماده معطر هم می‌تواند در افراد حساس به عطر باعث تحریک شود.

مشک به‌عنوان ماده معطر در عطرها، ادوتوالت و برخی محصولات مراقبت شخصی به کار می‌رود و برنامه مصرف مستقل ندارد. میزان و دفعات استفاده به فرمول محصول نهایی بستگی دارد.

برای محصولات حاوی مشک، پیش از مصرف اولیه روی بخش کوچکی از پوست تست پچ انجام دهید و ۴۸ ساعت منتظر بمانید. اگر پوست حساس یا سابقه آلرژی عطر دارید، از محصولات بدون عطر استفاده کنید. حد مجاز نیتروموسک‌ها در اروپا بسته به نوع محصول فرق دارد و در بخش هشدارها آمده است.

داده‌ای درباره تعامل مشک با فعال‌های پوستی پیدا نشد. به‌عنوان قاعده کلی، عطر را در آخرین مرحله روتین و روی پوست خشک و سالم استفاده کنید و آن را روی پوست ملتهب یا آسیب‌دیده نزنید.

1

ماده معطر با بوی ماندگار و گرم

موسکون ترکیب اصلی بوی مشک است و حدود ۰٫۵ تا ۲٪ وزن غده خشک مشک طبیعی را تشکیل می‌دهد. این مولکول گیرنده‌های بویایی انسان به نام OR5AN1 و OR1A1 را فعال می‌کند . همین ویژگی باعث شده مشک در عطرها نقش پایه و تثبیت‌کننده بو داشته باشد.

2

افزایش نفوذ ترکیبات از پوست (پیش‌بالینی)

در مطالعات آزمایشگاهی، موسکون عمدتاً با برهم‌ زدن نظم لیپیدهای لایه شاخی نفوذپذیری پوست را بالا برد . در یک مطالعه، این ترکیب «تقویت‌کننده نفوذ ایمن و کارآمد» برای مصرف خارجی توصیف شده که جذب داروهایی با چربی‌دوستی متفاوت را بیشتر می‌کند . سطح شواهد: آزمایشگاهی، بدون کارآزمایی بالینی روی انسان؛ بنابراین نباید به‌عنوان فایده مراقبت پوست ادعا شود.

3

اثر ضدالتهاب (پیش‌بالینی)

در مدل‌های سلولی و حیوانی، موسکون مسیرهای NF-κB و NLRP3 را مهار کرد و التهاب را کاهش داد. در موش‌های دارای سکته قلبی، سطح IL-6، TNF-α و IL-1β کاهش یافت و عملکرد قلب و بقا بهتر شد. این نتایج مربوط به مصرف تزریقی یا خوراکی در حیوان است و به کاربرد موضعی روی پوست قابل تعمیم نیست.

4

محافظت عصبی در مدل‌های سکته و آسیب مغزی (پیش‌بالینی)

موسکون از سد خونی‌مغزی عبور می‌کند. در موش‌های دچار سکته ایسکمیک، دوز ۸ mg/kg حجم ناحیه سکته را کم کرد و میکروگلیاها را به فنوتیپ M2 ضدالتهابی از طریق PPAR-γ سوق داد . مرور ۲۰۲۶ نیز بر سازوکار محافظت عصبی در ایسکمی مغزی تأکید دارد.

5

بهبود نوروپاتی دیابتی و آسیب نخاعی (پیش‌بالینی)

موسکون در مدل‌های حیوانی با فعال‌سازی مسیر AKT/mTOR نوروپاتی محیطی دیابتی را بهبود داد . در آسیب نخاعی نیز با فعال‌شدن محور angiogenin/plexin-B2 التهاب را کم و بازسازی نورون‌ها را بیشتر کرد. هر دو یافته تجربی‌اند.

6

اثر ضدافسردگی و کاهش استرس اکسیداتیو (پیش‌بالینی)

در موش‌های دچار استرس مزمن مهاری، تجویز خوراکی ۱۰ mg/kg موسکون به مدت ۱۴ روز رفتار شبه‌ افسردگی و التهاب را کاهش داد، نوروژنز هیپوکامپ را بهتر کرد و استرس اکسیداتیو را کم کرد.

7

محافظت از دیسک بین‌مهره‌ای (آزمایشگاهی)

موسکون با مهار مسیر p53 از پیری و التهاب سلول‌های نوکلئوس پولپوزوس جلوگیری کرد. نویسندگان آن را برای درمان تخریب دیسک مهره‌ها مفید می‌دانند.

8

کاربرد سنتی در طب چینی (سابقه، نه مدرک بالینی)

مشک بیش از ۲۰۰۰ سال در طب سنتی چین برای دردهای حاد، التهاب، تورم و شکستگی‌ها به کار رفته و حدود ۱۰٪ داروهای فارماکوپه چین ۲۰۱۰ حاوی آن بودند . امروزه مشک طبیعی در این فرآورده‌ها عمدتاً با مشک مصنوعی یا مشک آهوی پرورشی جایگزین شده است .

عطر (Fine fragrance)
سقف مجاز musk ketone در اروپا ۱٫۴٪ است. پوست سالم، استفاده روی نقاط نبض، دوری از چشم. اطلاعات غلظت موسکون: پیدا نشد
ادوتوالت (Eau de toilette)
سقف musk ketone برابر ۰٫۵۶٪. مناسب مصرف روزانه، تست پچ برای پوست حساس
سایر محصولات آرایشی و بهداشتی
سقف musk ketone برابر ۰٫۰۴۲٪. برای محصولات ماندگار و شست‌وشو، سقف موسکون: پیدا نشد
هشدار: احتمال حساسیت به عطر، به‌ ویژه در برخی مشک‌های نیترو؛ تست پچ توصیه می‌شود. در بارداری و شیردهی با احتیاط مصرف شود.

افراد دارای پوست حساس، اگزما یا سابقه آلرژی به عطر باید با احتیاط از محصولات معطر استفاده کنند. مشک آمبرت (musk ambrette) که از نیتروموسک‌هاست، در ۳۴ بیمار باعث آلرژی تماسی و فوتوآلرژی شد و همگی اگزمای صورت داشتند. حذف دقیق آن در بیشتر بیماران به بهبود انجامید.

درباره‌ی ماندگاری در بدن، کمیته علمی اروپا توصیه کرد مواجهه با musk ketone کاهش یابد، چون مدت طولانی در چربی بدن می‌ماند و در شیر مادر دفع می‌شود. حداکثر دوز جذب‌شده روزانه مورد نظر کمیته حدود ۱۴ میکروگرم بر کیلوگرم برآورد شد.

نیتروموسک‌ها از راه پوست جذب می‌شوند و در بافت چربی و شیر مادر یافت شده‌اند؛ بنابراین در بارداری و شیردهی بهتر است مواجهه با عطرهای حاوی آن‌ها محدود شود. برای خود موسکون، داده ایمنی بارداری روی انسان پیدا نشد.

دارای بوی مشخص و قوی (گرم، پودری و حیوانی). خود ماده بی‌بو نیست و به‌ عنوان بخشی از «عطر/Parfum» در فهرست ترکیبات ثبت می‌شود.
Muscone3-Methylcyclopentadecanone(R)-(−)-MusconeMoschus ketone3-Methyl-1-cyclopentadecanone

مشک چیست؟

مشک نام یک بوی مشخص است که ریشه آن به ترشح غده‌ای آهوی مشک نر برمی‌گردد. این ترشح، که در کیسه‌ای کوچک زیر شکم حیوان ساخته می‌شود، به‌صورت ماده‌ای قهوه‌ای و مومی است. بوی آن در حالت غلیظ ناخوشایند است، اما با رقیق‌شدن گرم، پودری و ماندگار می‌شود.

عطرسازان عرب از حدود قرن ششم میلادی دریافتند که رقیق‌ کردن این ماده نه‌تنها بوی مطبوعی می‌دهد، بلکه باعث می‌شود عطر مدت بیشتری بماند. اروپایی‌ها این دانش را از آنان گرفتند، اما کمبود عرضه مشکل اصلی بود. تولید مشک طبیعی به کشتن حیوان وابسته بود و قیمت آن را بسیار بالا نگه می‌داشت.

ترکیب اصلی بوی مشک طبیعی موسکون (Muscone) نام دارد. موسکون یک کتون ماکروسیکلیک با فرمول C₁₆H₃₀O است؛ یعنی حلقه‌ای ۱۵کربنی با یک گروه متیل. وزن مولکولی آن حدود ۲۳۸٫۴۱ گرم بر مول و شماره CAS آن ۵۴۱-۹۱-۳ است. در دمای اتاق ماده‌ای روغنی و بی‌رنگ است، در آب به‌ سختی حل می‌شود و با روغن‌ها و الکل سازگار است. لئوپولد روژیچکا، شیمی‌دان سوئیسی-کرواتی، در دهه ۱۹۲۰ ساختار آن را مشخص و موفق به سنتز مقدار اندکی از آن شد.

امروزه بیشتر مشکی که در عطر و محصولات مراقبت شخصی به کار می‌رود مصنوعی است. این مشک‌ها در چهار گروه جای می‌گیرند:

  1. نیتروموسک‌ها
  2. مشک‌های پلی‌سیکلیک
  3. مشک‌های ماکروسیکلیک (مانند موسکون)
  4. مشک‌های آلی‌سیکلیک

نخستین مشک مصنوعی را آلبرت باور در سال ۱۸۸۸ و هنگام تلاش برای ساخت ماده‌ای دیگر به‌طور تصادفی ساخت. بنابراین وقتی در فهرست ترکیبات یک محصول عبارت «Parfum» دیده می‌شود، لزوماً مشخص نیست کدام مشک در آن به کار رفته است.

یک نکته مهم این است که «مشک» در این صفحه یک ماده عطری است، نه یک فعال درمانی پوست. برای موسکون نام رسمی INCI، درجه کومدوژنیسیته و غلظت متداول مصرف در داده‌های بررسی‌شده پیدا نشد و در این متن ادعایی درباره آن‌ها نشده است.

مکانیزم اثر مشک

در عطرسازی، مشک نقش «ماده پایه» و «تثبیت‌کننده» دارد. مولکول‌های مشک سنگین و کم‌فرارند، پس دیرتر از سایر اجزای عطر تبخیر می‌شوند و بوی عطر را روی پوست نگه می‌دارند. موسکون گیرنده‌های بویایی انسان را فعال می‌کند و همین موضوع اساس بوی مشخص آن است.

در پژوهش‌های دارویی، موسکون بیشتر به‌عنوان ترکیب زیست‌فعال بررسی شده است. مرور ۲۰۲۱ درباره مشک گزارش می‌کند که این ماده و موسکون اثرات ضدالتهابی، محافظت عصبی و قلبی‌عروقی دارند. بخش عمده این سازوکارها، مانند مهار مسیرهای NF-κB و NLRP3، در سلول و حیوان بررسی شده است. همچنین مقاله‌ای در Journal of Ethnopharmacology، آثار دارویی و سازوکارهای موسکون را جمع‌بندی کرده است. این مطالعات به مصرف تزریقی یا خوراکی در حیوان مربوط می‌شوند و نباید با مصرف موضعی در محصولات آرایشی یکی گرفته شوند.

یک سازوکار مرتبط با پوست نیز گزارش شده است: موسکون با اثر بر لیپیدهای لایه شاخی می‌تواند نفوذپذیری پوست را بالا ببرد. این یافته آزمایشگاهی است و به معنای کاربرد تأییدشده در مراقبت پوست نیست.

فواید و کاربردهای مشک

مهم‌ترین کاربرد مشک، بوی آن است. مشک در عطرها و ادوتوالت‌ها، شوینده‌ها و بسیاری از محصولات مراقبت شخصی به‌عنوان نت پایه و تثبیت‌کننده به کار می‌رود. در محصولاتی که بوی گرم و پودری دارند، می‌توان انتظار داشت نوعی مشک وجود داشته باشد. برای آشنایی با ترکیبات معطر می‌توانید به صفحه مرتبط مراجعه کنید.

در حوزه پوست، تنها یافته مرتبط، نقش موسکون به‌عنوان تقویت‌کننده نفوذ است. مطالعه‌ای نشان داد که موسکون عمدتاً با برهم‌زدن چیدمان لیپیدهای لایه شاخی، نفوذپذیری پوست را بیشتر می‌کند. نتیجه این است که ممکن است در آینده برای رساندن داروها از پوست به کار رود. تاکنون هیچ کارآزمایی بالینی روی انسان برای فواید آرایشی آن پیدا نشد.

در پژوهش‌های پزشکی، موسکون در مدل‌های حیوانی اثرات متنوعی نشان داده است. در موش‌های دچار سکته ایسکمیک، دوز ۸ میلی‌گرم بر کیلوگرم حجم ناحیه سکته را کاهش داد. در مدل آسیب نخاعی، فعال‌شدن محور angiogenin/plexin-B2 توسط موسکون با کاهش التهاب و بازسازی نورون‌ها همراه بود. در موش‌های دچار استرس مزمن هم مصرف ۱۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم به مدت ۱۴ روز رفتار شبه‌افسردگی را کاهش داد. اثر محافظتی روی سلول‌های دیسک بین‌مهره‌ای نیز در آزمایشگاه دیده شده است.

همه این یافته‌ها پیش‌بالینی‌ هستند. هیچ‌یک دلیل کافی برای مصرف موسکون توسط انسان فراهم نمی‌کند و ادعای درمانی به آن‌ها نباید تکیه کند. ضمنا در طب سنتی چین، مشک بیش از ۲۰۰۰ سال برای دردهای حاد، التهاب و تورم به کار رفته و حدود ۱۰٪ داروهای فارماکوپه ۲۰۱۰ چین حاوی آن بودند. این سابقه جالب است، اما شواهد بالینی مدرن را جایگزین نمی‌کند.

انواع و فرم‌های مختلف

مشک در چند شکل مختلف یافت می‌شود. گروه اول مشک طبیعی است که از غده آهو گرفته می‌شود و امروزه تجارت بین‌المللی آن به‌شدت کنترل شده است. گروه دوم موسکون مصنوعی است که شیمیایی ساخته می‌شود و ساختار آن با موسکون طبیعی یکسان یا بسیار نزدیک است. گروه سوم سایر مشک‌های مصنوعی شامل نیتروموسک‌ها (مانند musk ketone و musk xylene)، پلی‌سیکلیک‌ها و ماکروسیکلیک‌هاست.

از نظر نوع محصول، مشک بیشتر در عطرها و ادوتوالت‌ها، سپس در لوسیون‌ها، دئودورانت‌ها و صابون‌ها دیده می‌شود. برای مرور محصولات عطر فروشگاه می‌توانید دسته مربوط را ببینید. مقدار مشک در فرمول بسته به نوع محصول فرق دارد و برای موسکون حد استاندارد عمومی پیدا نشد. برای نیتروموسک‌ها حد قانونی اروپا وجود دارد که در بخش ایمنی آمده است.

نحوه استفاده و لایه‌بندی

مشک مانند یک فعال پوستی دستور مصرف مستقل ندارد. چون جزئی از عطر یا فرمول محصول است، رعایت دستور همان محصول کافی است. پیش از مصرف اولیه، آزمایش پچ روی بخش کوچکی از پوست و صبر کردن حدود ۴۸ ساعت منطقی است.

عطر را در پایان روتین و روی پوست سالم استفاده کنید و آن را روی پوست ملتهب یا دارای زخم نزنید. اگر پوست حساس دارید، پیش از افزودن محصولات معطر جدید، از ترکیبات آرامش‌بخش در روتین خود کمک بگیرید، اما این توصیه عمومی است و داده تعامل خاصی برای مشک پیدا نشد.

داده‌ای درباره سازگاری یا ناسازگاری مشک با فعال‌هایی مانند رتینول، ویتامین C یا اسیدها پیدا نشد؛ بنابراین هیچ تداخل خاصی نه اثبات و نه رد می‌شود.

تحقیقات علمی و ایمنی

بیشتر نگرانی‌های ایمنی مشک به مشک‌های نیترو و مشک‌های پلی‌سیکلیک برمی‌گردد. نیتروموسک‌ها از راه پوست جذب می‌شوند و در بافت چربی و شیر مادر انسان یافت شده‌اند. کمیته علمی اروپا نیز کاهش مواجهه با musk ketone را توصیه کرد. در اروپا برای این ترکیبات حدود مجاز تعیین شده است؛ برای musk ketone سقف ۱٫۴٪ در عطر، ۰٫۵۶٪ در ادوتوالت و ۰٫۰۴۲٪ در سایر محصولات گزارش شده است.

از نظر آلرژی، musk ambrette نمونه‌ای شناخته‌ شده است. در یک بررسی ۳۴ بیمار به آلرژی تماسی و فوتوآلرژی به این ماده مبتلا بودند. حذف آن به بهبود انجامید. برای خود موسکون داده مشابهی روی انسان پیدا نشد؛ در موش، دوز ۱۲۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم نشانه سمیت نداد، اما دوزهای ۷۵ و ۱۵۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم آنزیم‌های کبدی را القا کرد.

مسئله دیگر محیط زیست است. مرورها نشان داده‌اند مشک‌های مصنوعی در آب، رسوب و هوا گسترده‌اند و مشک‌های ماکروسیکلیک معمولاً زیست‌تخریب‌پذیرتر و کمتر تجمع‌پذیرند. از طرف دیگر، آهوی مشک به دلیل شکار برای کیسه مشک و از دست رفتن زیستگاه در معرض خطر است و همه گونه‌های آن در پیوست‌های CITES قرار دارند. به همین دلیل مشک مصنوعی جایگزین مناسب‌تری برای محصولات آرایشی است.

برای جمع‌بندی ایمنی، مصرف عطرهای حاوی مشک برای بیشتر افراد با رعایت دستور محصول محدودیتی ندارد، ولی افراد دارای پوست حساس، سابقه آلرژی عطر، باردار و شیرده باید احتیاط بیشتری کنند. اگر ترکیب مشک مصرفی نیتروموسک است، توصیه می‌شود آن را بشناسید یا از محصولات بدون عطر استفاده کنید.

دیگر ترکیبات

سوالات پرتکرار

📚

منابع و مراجع علمی

  1. Pharmacological effects and mechanisms of muscone
    Journal of Ethnopharmacology 2020
  2. Opinion concerning Musk Ketone
    SCCNFP, European Commission 2004
  3. Contact and photocontact allergy to musk ambrette
    British Journal of Dermatology 1986
  4. Photoallergic contact dermatitis to musk ambrette
    Journal of the American Academy of Dermatology 1980
  5. Investigation of muscone as transdermal penetration enhancer
    Journal of Drug Delivery Science and Technology 2021
  6. Muscone with Attenuation of Neuroinflammation and Oxidative Stress
    Oxidative Medicine and Cellular Longevity 2022
هانالایف؛ سلامت و زیبایی