بر اساس ضوابط برچسبگذاری، نام این ترکیب باید به صورت INCI (مانند Hydrolyzed Collagen یا Soluble Collagen) درج شود. استفاده از نام فارسی «کلاژن هیدرولیز شده» یا «کلاژن» در کنار نام انگلیسی برای آگاهی مصرفکننده توصیه میشود.
نکته خاصی برای هشدار ایمنی لازم نیست، اما اگر منبع کلاژن دریایی است، ذکر عبارت «منشاء دریایی» (Marine Origin) میتواند برای مصرفکنندگان دارای حساسیت غذایی به آبزیان مفید باشد.
کلاژن فراوانترین پروتئین در بدن انسان و جزء اصلی ساختار پوست است که مسئول استحکام و قوام آن میباشد. در محصولات مراقبت از پوست، معمولاً از فرمهای «هیدرولیز شده» یا «محلول» آن استفاده میشود، زیرا مولکول کلاژن طبیعی بسیار بزرگ است و نمیتواند به راحتی از سد پوست عبور کند.
این ترکیب عمدتاً به عنوان یک مرطوبکننده قوی عمل میکند که با تشکیل لایهای روی پوست، مانع از تبخیر آب میشود. علاوه بر این، مطالعات نشان دادهاند که استفاده موضعی از پپتیدهای کلاژن میتواند خاصیت ارتجاعی و تراکم پوست را به طور قابل توجهی بهبود بخشد و به کاهش علائم پیری کمک کند.
کلاژن برای انواع پوست، بهویژه پوستهای خشک و بالغ مناسب است. این ماده معمولاً در غلظتهای ۱ تا ۵ درصد در سرمها و کرمها به کار میرود و به دلیل خاصیت غیرکمدوژنیک، باعث مسدود شدن منافذ نمیشود.
کلاژن را میتوانید صبح و شب در روتین مراقبت از پوست خود استفاده کنید. از آنجا که این ترکیب به نور حساس نیست و باعث تحریک پوست نمیشود، استفاده از آن دو بار در روز برای حفظ مداوم رطوبت و تقویت سد دفاعی پوست ایدهآل است.
پس از شستشوی صورت و استفاده از تونر، مقدار کافی از سرم یا کرم حاوی کلاژن را روی پوست تمیز و کمی مرطوب بمالید. با حرکات ملایم رو به بالا ماساژ دهید تا کاملاً جذب شود. اگر از سرم استفاده میکنید، حتماً بعد از آن یک مرطوبکننده بزنید تا رطوبت در پوست قفل شود.
کلاژن یک ترکیب بسیار سازگار است و میتوانید آن را با رتینول، ویتامین C و هیالورونیک اسید ترکیب کنید. استفاده همزمان با این ترکیبات نه تنها مشکلی ایجاد نمیکند، بلکه میتواند اثربخشی روتین ضد پیری شما را افزایش دهد. نتایج اولیه معمولاً پس از ۴ هفته استفاده مداوم قابل مشاهده است.
کلاژن هیدرولیز شده به دلیل خاصیت جاذب رطوبت (Humectant)، آب را در لایه شاخی پوست نگه میدارد. یک مطالعه بالینی نشان داد که استفاده موضعی از سرم حاوی ۱۰٪ کلاژن هیدرولیز شده به مدت ۳۰ روز، میزان رطوبت پوست را به طور قابل توجهی افزایش میدهد و باعث بهبود درخشندگی و نرمی سطح پوست میشود.
پپتیدهای کلاژن با وزن مولکولی پایین میتوانند به لایههای عمیقتر نفوذ کرده و فیبروبلاستها را تحریک کنند. تحقیقات نشان دادهاند که استفاده از محصولات حاوی کلاژن تریپپتید (CTP) به مدت ۴ هفته، خاصیت ارتجاعی و تراکم پوست را بهبود میبخشد و شلی پوست را کاهش میدهد.
استفاده مداوم از کلاژن موضعی میتواند ظاهر ریزخطوط ناشی از خشکی را پر کند و چروکهای سطحی را کاهش دهد. مطالعات حاکی از آن است که فرمولاسیونهای حاوی ۱۰٪ کلاژن هیدرولیز شده میتوانند پس از ۴ تا ۸ هفته استفاده، عمق چین و چروکها را کاهش داده و بافت پوست را صافتر کنند.
کلاژن با تشکیل یک لایه محافظ روی پوست، از تبخیر آب (TEWL) جلوگیری کرده و سد دفاعی پوست را تقویت میکند. در یک مطالعه بر روی ۴۰ زن با پوست حساس، استفاده از لوسیون حاوی کلاژن هیدرولیز شده به مدت ۴ هفته، علائم حساسیت را کاهش داد و عملکرد سد محافظتی پوست را بهبود بخشید.
کلاژن محیطی مناسب برای ترمیم بافتهای آسیبدیده فراهم میکند و میتواند التهاب را کاهش دهد. این ویژگی باعث میشود محصولات حاوی کلاژن برای پوستهای آسیبدیده یا ملتهب (مانند پس از آفتابسوختگی یا لایهبرداری) بسیار مفید باشند و روند بازسازی سلولی را تسریع کنند.
کلاژن هیدرولیز شده توسط مراجع ایمنی معتبر (CIR) به عنوان یک ترکیب ایمن برای استفاده در محصولات آرایشی تایید شده است و سمیت سیستمیک ندارد. با این حال، رعایت نکات زیر توصیه میشود:
در دوران بارداری و شیردهی، استفاده موضعی از کلاژن کاملاً ایمن تلقی میشود، زیرا جذب سیستمیک آن ناچیز است و خطری برای جنین یا نوزاد ندارد.
کلاژن فراوانترین پروتئین در بدن انسان است که حدود ۳۰ درصد از کل پروتئینهای بدن و ۷۵ درصد از وزن خشک پوست را تشکیل میدهد. این پروتئین ساختاری مانند “چسب” عمل میکند و با ایجاد شبکهای درهمتنیده در لایه درم (لایه میانی پوست)، مسئول استحکام، قوام و ساختار پوست است. نام کلاژن از واژه یونانی “Kolla” به معنی چسب گرفته شده است که به درستی عملکرد حیاتی آن را توصیف میکند.
در محصولات مراقبت از پوست، کلاژن به فرم طبیعی خود (Native Collagen) به ندرت استفاده میشود، زیرا مولکول آن بسیار بزرگ است (حدود ۳۰۰ هزار دالتون) و نمیتواند از لایه شاخی پوست عبور کند. به همین دلیل، در فرمولاسیونهای مدرن از فرمهای “هیدرولیز شده” (Hydrolyzed Collagen) یا “پپتیدهای کلاژن” استفاده میشود که وزن مولکولی بسیار کمتری دارند و قابلیت نفوذ بهتری به لایههای سطحی پوست را دارا هستند.
کلاژن مورد استفاده در لوازم آرایشی معمولاً از منابع دریایی (پوست و فلس ماهی)، گاوی یا خوکی استخراج میشود. در سالهای اخیر، کلاژن دریایی به دلیل سازگاری زیستی بالا و خطر کمتر انتقال بیماریها، محبوبیت بیشتری پیدا کرده است. این پروتئین به دلیل ساختار مارپیچی منحصر به فرد خود، توانایی فوقالعادهای در اتصال به مولکولهای آب دارد و یکی از قویترین مرطوبکنندههای طبیعی محسوب میشود.
این ترکیب برای تمام انواع پوست مناسب است، اما برای پوستهای خشک، دهیدراته و بالغ (که تولید کلاژن طبیعی در آنها کاهش یافته است) بیشترین کارایی را دارد. کلاژن معمولاً در pH فیزیولوژیک پوست پایدار است و با اکثر ترکیبات فعال دیگر سازگاری دارد، که آن را به یک افزودنی عالی برای انواع سرمها و کرمها تبدیل کرده است.
کلاژن موضعی از طریق چندین مکانیسم متمایز بر روی سلامت و ظاهر پوست تاثیر میگذارد که درک آنها به انتخاب محصول درست کمک میکند.
اولین و رایجترین مکانیسم، عملکرد به عنوان یک هومکتانت (جاذب رطوبت) قوی است. مولکولهای کلاژن، حتی اگر جذب عمقی نشوند، با تشکیل یک لایه محافظ ظریف و غیرچرب روی سطح پوست، مانع از تبخیر آب (TEWL) میشوند. این لایه هیدراتاسیون فوری ایجاد کرده و باعث میشود پوست بلافاصله پس از استفاده، نرمتر و پرتر به نظر برسد. این اثر “فیلمساز” (Film-forming) همچنین به صاف شدن موقت ریزخطوط سطحی کمک میکند.
دومین مکانیسم مربوط به پپتیدهای کلاژن با وزن مولکولی پایین است. مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که این پپتیدهای کوچک میتوانند فیبروبلاستهای پوستی را تحریک کنند تا کلاژن، الاستین و ورسیکان بیشتری تولید کنند. فیبروبلاستها سلولهای مسئول ساخت ماتریکس خارج سلولی هستند و فعالسازی آنها کلید اصلی در مبارزه با پیری پوست است.
سومین مسیر اثرگذاری، کاهش فعالیت آنزیمهای مخرب کلاژن (MMP ها) است. برخی تحقیقات نشان میدهند که پپتیدهای خاص حاصل از کلاژن هیدرولیز شده میتوانند بیان متالوپروتئینازهای ماتریکس (بهویژه MMP-1 و MMP-3) را کاهش دهند. این آنزیمها در اثر تابش نور خورشید و افزایش سن فعال شده و کلاژن سالم پوست را تجزیه میکنند؛ بنابراین مهار آنها به حفظ ساختار پوست کمک میکند.
علاوه بر این، کلاژن دریایی میکرونیزه شده (با اندازه حدود ۱۲۰ نانومتر) توانایی عبور از سد لایه شاخی را دارد و میتواند به عنوان یک سیستم تحویل (Delivery System) عمل کند. این ذرات نه تنها خودشان جذب میشوند، بلکه میتوانند نفوذ سایر ترکیبات فعال موجود در فرمولاسیون را نیز تسهیل کنند.
استفاده منظم از محصولات حاوی کلاژن میتواند تغییرات محسوسی در کیفیت و ظاهر پوست ایجاد کند، بهویژه اگر با انتظارات واقعبینانه همراه باشد.
افزایش رطوبت و آبرسانی عمقی: مهمترین فایده کلاژن موضعی، توانایی بینظیر آن در حفظ رطوبت است. مطالعات نشان دادهاند که هیدرولیزات کلاژن با ایجاد یک سپر محافظ روی پوست، ظرفیت نگهداری آب در لایه شاخی را به طور قابل توجهی افزایش میدهد. این ویژگی برای افرادی که با خشکی پوست یا دهیدراتاسیون مزمن دست و پنجه نرم میکنند، بسیار حیاتی است.
بهبود خاصیت ارتجاعی و قوام پوست: با تحریک فیبروبلاستها و محافظت از رشتههای الاستین موجود، کلاژن میتواند به سفتتر شدن پوست کمک کند. در یک مطالعه بالینی، استفاده از سرم کلاژن تریپپتید به مدت ۴ هفته باعث بهبود قابل اندازهگیری در خاصیت ارتجاعی پوست (Elasticity) شد. این اثر برای مقابله با شلی و افتادگی پوست در سنین بالا مفید است.
کاهش چین و چروکهای سطحی: کلاژن با پر کردن فضاهای بین سلولی در لایه اپیدرم و جذب آب، باعث “پلامپ” شدن پوست و کاهش عمق ظاهری چروکها میشود. این ترکیب بهویژه در کنار رتینول عملکرد سینرژیک دارد؛ رتینول تولید کلاژن را از درون تحریک میکند و کلاژن موضعی رطوبت لازم برای عملکرد بهینه سلولها را فراهم میآورد.
تسریع ترمیم زخم و بازسازی پوست: کلاژن به عنوان یک داربست طبیعی برای ترمیم بافت عمل میکند. استفاده از محصولات حاوی کلاژن روی پوستهای آسیبدیده (مثلاً پس از میکرونیدلینگ یا لایهبرداری) میتواند سرعت بازسازی را افزایش دهد و التهاب را کاهش دهد.
بهبود بافت و نرمی پوست: آمینواسیدهای موجود در کلاژن (مانند گلیسین و پرولین) به تغذیه سطح پوست کمک کرده و باعث نرمی و لطافت آن میشوند. این اثر معمولاً بلافاصله پس از اولین استفاده قابل لمس است.
محصولات حاوی کلاژن در اشکال متنوعی عرضه میشوند که هر کدام برای هدف خاصی طراحی شدهاند.
رایجترین و موثرترین فرم، سرم کلاژن است. سرمها معمولاً حاوی کلاژن هیدرولیز شده با غلظت بالا (۵ تا ۱۰ درصد) هستند و به دلیل بافت سبک و مولکولهای ریزتر، نفوذ بهتری دارند. این فرم برای افرادی که به دنبال خواص ضد پیری و لیفتینگ هستند، بهترین گزینه است.
کرمهای شب و روز حاوی کلاژن، معمولاً غلظت کمتری دارند اما با ترکیبات نرمکننده (Emollients) غنی شدهاند تا اثر مرطوبکنندگی کلاژن را تکمیل کنند. این محصولات برای حفظ رطوبت در طول شبانهروز و تقویت سد دفاعی پوست ایدهآل هستند.
آمپولهای کلاژن (Ampoules) فرمهای بسیار غلیظ و درمانی هستند که اغلب برای دورههای کوتاه مدت (مثلاً یک ماهه) توصیه میشوند. این محصولات برای زمانی که پوست خسته، کدر یا تحت استرس است، یک شوک جوانسازی ایجاد میکنند.
ماسکهای ورقهای و هیدروژلی کلاژن نیز برای استفاده هفتگی بسیار محبوب هستند. این ماسکها با ایجاد محیطی بسته (Occlusive)، نفوذ کلاژن را به حداکثر میرسانند و برای آمادهسازی پوست قبل از مراسم مهم عالی هستند.
کلاژن یکی از آسانمصرفترین ترکیبات در روتین پوستی است و قوانین پیچیدهای ندارد.
شما میتوانید کلاژن را هم صبح و هم شب استفاده کنید. در روتین صبح، کلاژن به عنوان یک لایه آبرسان عالی زیر ضد آفتاب و آرایش عمل میکند و از خشک شدن پوست در طول روز جلوگیری میکند. در شب، به بازسازی پوست و حفظ رطوبت در طول خواب کمک میکند.
برای لایهبندی صحیح، همیشه قانون “رقیق به غلیظ” را رعایت کنید. اگر سرم کلاژن دارید، آن را بعد از تونر و قبل از کرم مرطوبکننده بزنید. اگر کرم کلاژن دارید، آن را در مرحله آخر (قبل از روغن یا ضد آفتاب) استفاده کنید.
ترکیب کلاژن با سایر مواد فعال بسیار ایمن است. ترکیب کلاژن با ویتامین C یک زوج قدرتمند برای روشنسازی و جوانسازی پوست میسازد. ویتامین C به عنوان کوفاکتور ضروری برای سنتز کلاژن عمل میکند و کلاژن موضعی بستر مناسب را فراهم میکند.
همچنین میتوانید کلاژن را با هیالورونیک اسید لایه به لایه استفاده کنید. هر دو ترکیب جاذب رطوبت هستند، اما با مکانیسمهای متفاوت عمل میکنند و استفاده همزمان آنها یک “بمب آبرسان” برای پوست ایجاد میکند.
ایمنی و اثربخشی کلاژن در محصولات موضعی موضوع تحقیقات بسیاری بوده است. برخلاف برخی شایعات قدیمی که ادعا میکردند کلاژن اصلاً جذب نمیشود، تحقیقات جدیدتر نشان دادهاند که پپتیدهای کلاژن هیدرولیز شده قابلیت عبور از سد پوست و رسیدن به درم را دارند.
از نظر ایمنی، کمیته بررسی ترکیبات آرایشی (CIR) کلاژن هیدرولیز شده را کاملاً ایمن ارزیابی کرده است. در غلظتهای معمول (تا ۱۰ درصد)، هیچ گونه سمیت، تحریککنندگی یا حساسیتزایی قابل توجهی گزارش نشده است.
تنها نکته احتیاطی مربوط به منشا کلاژن است. از آنجا که کلاژن یک پروتئین حیوانی است، افرادی که حساسیت شدید به ماهی (در مورد کلاژن دریایی) یا سایر پروتئینهای حیوانی دارند، باید قبل از استفاده تست حساسیت (پچ تست) انجام دهند. با این حال، فرآیند هیدرولیز معمولاً پتانسیل آلرژیزایی پروتئین را به شدت کاهش میدهد.
استفاده از محصولات کلاژن در دوران بارداری و شیردهی هیچ منع شناخته شدهای ندارد و به دلیل ایمنی بالا، حتی برای پوستهای حساس و مستعد رزاسه نیز گزینهای مناسب محسوب میشود.
بله، استفاده موضعی از محصولات حاوی کلاژن در دوران بارداری و شیردهی کاملاً ایمن در نظر گرفته میشود. مولکولهای کلاژن جذب سیستمیک ناچیزی دارند و وارد جریان خون نمیشوند، بنابراین هیچ خطری برای جنین یا نوزاد ندارند. این محصولات میتوانند به حفظ رطوبت و پیشگیری از ترکهای پوستی در این دوران کمک کنند.
نتایج اولیه مانند نرمی و افزایش رطوبت پوست معمولاً بلافاصله پس از استفاده قابل مشاهده است. اما برای دیدن نتایج ماندگارتر مانند کاهش چین و چروک و بهبود خاصیت ارتجاعی، نیاز به استفاده مداوم به مدت ۴ تا ۸ هفته دارید. تداوم در استفاده کلید اصلی موفقیت است.
بله، کلاژن با اکثر ترکیبات فعال سازگار است. ترکیب آن با ویتامین C در صبح باعث تقویت اثر روشنکنندگی و حفاظت در برابر آلودگی میشود. در شب، استفاده از آن پس از رتینول به کاهش خشکی ناشی از رتینول کمک کرده و اثر ضد پیری آن را تکمیل میکند.
کلاژن دریایی (از پوست ماهی) ساختاری بسیار شبیه به کلاژن پوست انسان دارد و جذب آن بسیار بالاست. کلاژن “وگان” در واقع وجود خارجی ندارد؛ محصولاتی که با این نام فروخته میشوند، معمولاً ترکیبی از آمینواسیدها و پپتیدهای گیاهی هستند که تولید کلاژن را در پوست تحریک میکنند. هر دو میتوانند موثر باشند، اما کلاژن دریایی معمولاً تاثیر سریعتری در افزایش الاستیسیته دارد.
هر کدام عملکرد متفاوتی دارند. مکملهای خوراکی بر کل بدن (پوست، مو، مفاصل) اثر میگذارند، در حالی که محصولات موضعی به طور خاص روی لایه سطحی پوست همان ناحیه تمرکز دارند. استفاده همزمان از هر دو روش (خوراکی و موضعی) بهترین و کاملترین نتایج را برای جوانسازی پوست به همراه دارد.
شما میتوانید کلاژن را هم صبح و هم شب استفاده کنید. استفاده در صبح (زیر ضد آفتاب) به حفظ رطوبت در طول روز کمک میکند، در حالی که استفاده در شب فرصت بازسازی بهتری به پوست میدهد. هیچ محدودیت زمانی خاصی برای این ترکیب وجود ندارد.
بله، کلاژن هیدرولیز شده معمولاً غیرکمدوژنیک است و باعث بسته شدن منافذ نمیشود. بافت سبک سرمهای کلاژن برای پوست چرب ایدهآل است زیرا بدون ایجاد چربی اضافه، آبرسانی لازم را فراهم میکند و میتواند به بهبود جای جوش (اسکار) نیز کمک کند.
قانون کلی “رقیق به غلیظ” است. سرم کلاژن را باید پس از شستشو و تونر، و قبل از کرم مرطوبکننده و روغنها استفاده کنید. اگر از سرمهای اسیدی (مانند AHA) استفاده میکنید، کلاژن را بعد از آنها بزنید تا پوست آرام شود.
مولکول کلاژن کامل (Native) جذب نمیشود، اما کلاژن “هیدرولیز شده” (تکه تکه شده به پپتیدهای ریز) میتواند به لایههای سطحی پوست نفوذ کند. حتی اگر جذب عمقی نباشد، اثر مرطوبکنندگی و فیلمساز آن روی سطح پوست برای کاهش چروکها بسیار موثر است.
معمولاً غلظتهای ۱ تا ۱۰ درصد در محصولات موضعی استفاده میشود. برای سرمهای درمانی، غلظت ۵ تا ۱۰ درصد ایدهآل است، در حالی که در کرمهای مرطوبکننده، غلظت ۲ تا ۳ درصد برای حفظ رطوبت کافی است. غلظت بالاتر لزوماً به معنی تاثیر بهتر نیست و فرمولاسیون کلی محصول اهمیت بیشتری دارد.
