شما با حساب کاربری خود وارد نشده‌اید:

خارش پوست (Pruritus)

علت خارش بدن گاهی ساده است و گاهی از یک بیماری زمینه‌ای خبر می‌دهد. با علت‌های خارش پوست و زمان مراجعه به پزشک آشنا شوید.
نواحی درگیر:
صورت تنه اندام‌ها دست‌ها پاها

علائم خطر (مراجعه به پزشک)

ادامه خارش بیش از ۶ هفته

اگر خارش ۶ هفته یا بیشتر ادامه پیدا کند، باید علت آن بررسی شود. در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید و برای مدت طولانی تنها به خوددرمانی تکیه نکنید.

خارش همراه با کاهش وزن، تب یا تعریق شبانه

اگر خارش با کاهش وزن بی‌دلیل، تب، تعریق شبانه یا خستگی مداوم همراه باشد، این علائم را هنگام نخستین ویزیت به پزشک اطلاع دهید. پزشک برای بررسی علت خارش، درباره نشانه‌های همراه نیز سؤال خواهد کرد.

خارش در دوران بارداری

خارش در دوران بارداری همیشه نشانه یک مشکل جدی نیست، اما گاهی می‌تواند با کلستاز بارداری (Intrahepatic Cholestasis of Pregnancy) ارتباط داشته باشد. این بیماری کبدی با افزایش اسیدهای صفراوی خون همراه است. بنابراین، هر نوع خارش در دوران بارداری باید در اسرع وقت با پزشک یا ماما در میان گذاشته شود.

تورم صورت یا لب همراه با خارش

خارش همراه با تورم صورت، لب یا گلو ممکن است با کهیر و تورم لایه‌های عمیق‌تر پوست ارتباط داشته باشد. اگر این وضعیت با دشواری تنفس همراه شود، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

نشانه‌های کلیدی (آنچه می‌بینید)

  • ✔
    خارش بدون جوش و قرمزی

    گاهی پوست می‌خارد، اما هیچ جوش، قرمزی یا تغییر قابل‌مشاهده‌ای روی آن وجود ندارد. در برخی افراد، خارش مزمن بدون تغییر پوستی می‌تواند با بیماری‌های کلیوی یا کبدی ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، ادامه این نوع خارش نیازمند بررسی علت است.

  • ✔
    خارش که شب‌ها بیشتر می‌شود

    اگر خارش در شب تشدید شود، ممکن است خواب را مختل کند و باعث خستگی روز بعد شود. برخی بیماری‌های پوستی و عمومی بدن با خارش شبانه همراه هستند. گال نیز یکی از بیماری‌هایی است که افراد مبتلا به آن معمولاً از خارش شدیدتر در شب شکایت دارند.

  • ✔
    خارش همراه با پوست خشک

    خشکی پوست می‌تواند با زبری، پوسته‌ریزی و احساس خارش همراه باشد. در این شرایط، استفاده از مرطوب‌کننده و پاک‌کننده ملایم می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای مراقبت از پوست باشد. اگر خارش با این اقدامات کاهش پیدا نکرد، بهتر است علت‌های دیگر بررسی شوند.

  • ✔
    خارش همراه با قرمزی و خشکی

    در اگزما یا درماتیت آتوپیک، خارش معمولاً همراه با قرمزی، خشکی و التهاب پوست بروز می‌کند. وجود این نشانه‌ها می‌تواند به تشخیص اگزما کمک کند، اما تشخیص نهایی باید بر اساس معاینه و ارزیابی پزشک انجام شود.

  • ✔
    خارش همراه با برجستگی‌های پوستی

    کهیر ممکن است به شکل برجستگی‌های خارش‌دار روی پوست ظاهر شود و گاهی با تورم لایه‌های عمیق‌تر پوست همراه باشد. اگر این علائم تکرار شوند، پزشک باید علت آن‌ها را بررسی کند. در صورت همراه شدن تورم صورت یا گلو با دشواری تنفس، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.

  • ✔
    خارش که ۶ هفته یا بیشتر ادامه پیدا می‌کند

    اگر خارش ۶ هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد، مزمن محسوب می‌شود. در این وضعیت، بهتر است به‌جای تکیه بر خوددرمانی، علت زمینه‌ای با کمک پزشک بررسی شود.

اشتباه نگیرید با (Look-alikes)

  • ?
    اگزما (Atopic Dermatitis)

    در اگزما، خارش معمولاً با خشکی و قرمزی پوست همراه است. برخی افراد نیز سابقه شخصی یا خانوادگی اگزما و بیماری‌های آلرژیک دارند. در مقایسه با خشکی ساده پوست، اگزما معمولاً با التهاب بیشتری همراه است.

  • ?
    پوست خشک (Xerosis)

    پوست خشک اغلب زبر می‌شود و ممکن است پوسته‌ریزی و خارش داشته باشد. استفاده منظم از مرطوب‌کننده و مراقبت ملایم از پوست می‌تواند علائم را کاهش دهد. اگر این اقدامات مؤثر نباشند، لازم است علت‌های دیگری نیز بررسی شوند.

  • ?
    کهیر (Urticaria)

    کهیر معمولاً با برجستگی‌های خارش‌دار روی پوست ظاهر می‌شود و در برخی موارد تورم لایه‌های عمیق‌تر پوست نیز دیده می‌شود. این برجستگی‌ها از نشانه‌هایی هستند که به افتراق کهیر از خارش بدون ضایعه پوستی کمک می‌کنند.

  • ?
    گال (Scabies)

    خارش شبانه یکی از شکایت‌های رایج افراد مبتلا به گال است. بااین‌حال، خارش شبانه به‌تنهایی برای تشخیص این بیماری کافی نیست. پزشک برای تشخیص، علائم پوستی، ویژگی خارش و سابقه فرد را بررسی می‌کند. تأیید تشخیص و انتخاب درمان مناسب به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.

نمایش بر اساس نوع پوست:
🎯
  • پوست را با پاک‌کننده‌ای ملایم و بدون کف تمیز کنید.

  • نرم‌کننده یا مرطوب‌کننده پایه را روی نواحی خشک پوست بزنید.

  • بدون مشورت پزشک، از ضدعفونی‌کننده یا کرم ضدخارش موضعی استفاده نکنید.

  • اگر خارش ۶ هفته یا بیشتر ادامه پیدا کرد، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.

🎯
  • پوست را با پاک‌کننده‌ای ملایم و بدون کف تمیز کنید.

  • نرم‌کننده یا مرطوب‌کننده پایه را روی نواحی خشک پوست بزنید.

  • بدون مشورت پزشک، از ضدعفونی‌کننده یا کرم ضدخارش موضعی استفاده نکنید.

  • اگر خارش ۶ هفته یا بیشتر ادامه پیدا کرد، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.

🎯
  • پیش از خواب، نرم‌کننده پایه را روی پوست خشک بزنید.

  • اگر خارش شبانه خوابتان را مختل می‌کند، زمان بروز خارش و محل آن را یادداشت کنید.

  • یادداشت‌های خود را هنگام مراجعه به پزشک همراه داشته باشید.

  • آنتی‌هیستامین خواب‌آور را بدون مشورت پزشک مصرف نکنید.

نرم‌کننده و پاک‌کننده ملایم (Emollient and Gentle Cleanser)

استفاده از نرم‌کننده و پاک‌کننده ملایم، یکی از پایه‌های مراقبت از پوست خشک و پوست مبتلا به اگزما است. راهنماهای اروپایی و آکادمی پوست آمریکا (AAD) نیز این روش را بخشی از مراقبت اصلی می‌دانند. بااین‌حال، پژوهشگران برای خارش با علت ناشناخته، مطالعه کنترل‌شده‌ای درباره اثربخشی نرم‌کننده‌ها پیدا نکرده‌اند.

نکته امنیتی اگر پس از استفاده، قرمزی یا سوزش پوست بیشتر شد، مصرف محصول را متوقف کنید و با پزشک مشورت کنید.
آنتی‌هیستامین غیرخواب‌آور برای خارش ناشی از کهیر (Non-Sedating Antihistamine for Urticaria)

آنتی‌هیستامین‌های غیرخواب‌آور از درمان‌های اصلی خارش ناشی از کهیر هستند. پزشک ممکن است در صورت نیاز، دوز این داروها را افزایش دهد. البته این توصیه به خارش ناشی از کهیر مربوط است و نمی‌توان آن را به همه انواع خارش تعمیم داد.

نکته امنیتی دوز دارو را خودسرانه افزایش ندهید و پیش از تغییر مقدار مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
آنتی‌هیستامین برای خارش غیرکهیری (Antihistamine for Non-Urticarial Itch)

شواهد بالینی موجود برای تأیید اثربخشی آنتی‌هیستامین‌ها در همه انواع خارش کافی نیستند. برای مثال، پژوهش‌ها اثربخشی این داروها را در خارش ناشی از اگزما یا خارش با علت ناشناخته به‌طور قطعی ثابت نکرده‌اند.

نکته امنیتی برای کنترل خارش شبانه، آنتی‌هیستامین خواب‌آور را بدون مشورت پزشک مصرف نکنید.
کورتیکواستروئید موضعی (Topical Corticosteroid)

پژوهش‌ها اثربخشی کورتیکواستروئیدهای موضعی را در درمان اگزما نشان داده‌اند و راهنمای AAD نیز مصرف آن‌ها را برای این بیماری توصیه می‌کند. پزشک معمولاً دارو را برای مدت محدود و روی ناحیه مشخصی از پوست تجویز می‌کند. در مقابل، پژوهشگران برای خارش مزمن با علت ناشناخته، مطالعه کنترل‌شده‌ای درباره اثربخشی این کرم‌ها پیدا نکرده‌اند.

مهارکننده کلسی‌نورین موضعی (Topical Calcineurin Inhibitor)

تاکرولیموس و پیمکرولیموس از داروهایی هستند که اثربخشی آن‌ها در درمان اگزما بررسی شده است. راهنمای اروپایی نیز این داروها را برای بعضی انواع خارش موضعی پیشنهاد می‌کند. بااین‌حال، طبق برچسب دارویی FDA، ایمنی مصرف طولانی‌مدت آن‌ها هنوز به‌طور کامل ثابت نشده است.

گاباپنتین و پرگابالین (Gabapentinoids)

شواهد پژوهشی نشان می‌دهند گاباپنتین و پرگابالین می‌توانند خارش مرتبط با بیماری پیشرفته کلیه را کاهش دهند. شواهد مربوط به سایر انواع خارش محدودتر و ضعیف‌تر هستند. FDA همچنین درباره خطر بروز مشکلات جدی تنفسی در افراد دارای عوامل خطر هشدار داده است.

پرمترین ۵ درصد برای گال (Permethrin 5% for Scabies)

راهنمای اروپایی، پرمترین ۵ درصد را یکی از درمان‌های توصیه‌شده برای گال معرفی می‌کند. ازآنجاکه خارش شبانه می‌تواند علت‌های دیگری نیز داشته باشد، نباید صرفاً بر اساس این علامت از پرمترین استفاده کرد. ابتدا باید تشخیص گال توسط پزشک تأیید شود.

کپسایسین موضعی (Topical Capsaicin)

راهنمای اروپایی، کپسایسین موضعی را یکی از گزینه‌های درمان خارش مزمن و موضعی می‌داند. بااین‌حال، نتایج پژوهش‌های مربوط به خارش ناشی از بیماری کلیه بسیار نامطمئن هستند و این درمان برای خارش گسترده سراسر بدن توصیه نمی‌شود.

لیدوکائین موضعی (Topical Lidocaine)

شواهد اولیه نشان می‌دهند لیدوکائین یا ترکیب لیدوکائین و پریلوکائین ممکن است به کاهش خارش موضعی کمک کند. مصرف این دارو باید کوتاه‌مدت باشد و سطحی بیش از ۱۰ درصد از بدن را نپوشاند.

جبران کمبود آهن (Iron Replacement)

برخی شواهد اولیه نشان می‌دهند جبران کمبود آهن ممکن است خارش مرتبط با کم‌خونی ناشی از فقر آهن را کاهش دهد. بااین‌حال، ابتدا باید کمبود آهن با آزمایش تأیید شود و سپس پزشک درباره نوع و مقدار درمان تصمیم بگیرد. مصرف خودسرانه مکمل آهن توصیه نمی‌شود.

فوتوتراپی با اشعه فرابنفش (UV Phototherapy)

فوتوتراپی با اشعه فرابنفش (UV) برای برخی انواع خارش مزمن کاربرد دارد و در راهنمای اروپایی نیز به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمانی معرفی شده است. انتخاب نوع دستگاه و تعداد جلسات به نظر پزشک بستگی دارد. این روش در مراکز تخصصی پوست مجهز انجام می‌شود.

نمولیزوماب تزریقی (Nemolizumab)

نمولیزوماب دارویی است که گیرنده اینترلوکین ۳۱ را مهار می‌کند. مراجع دارویی، این دارو را برای پروریگو ندولاریس (Prurigo Nodularis) و اگزمای متوسط تا شدید تأیید کرده‌اند. تجویز آن باید توسط متخصص پوست انجام شود و استفاده از آن به ارزیابی شرایط بیمار نیاز دارد.

🧪 مواد موثر کلیدی

کپسایسین (Capsaicin)

منابع، غلظت مشخصی را برای این ماده ذکر نکرده‌اند. غلظت

با هانالایف یاد بگیرید

درباره این وضعیت

خارش پوست احساس ناخوشایندی است که فرد را به خاراندن صورت یا بدن وادار می‌کند. اگر این حالت ۶ هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد، طبق راهنمای EADV خارش مزمن (Chronic Pruritus) محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، شناسایی علت زمینه‌ای اهمیت زیادی دارد. دستورالعمل اروپایی خارش مزمن نیز بر تشخیص دقیق علت به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی درمان تأکید می‌کند.

خارش بدن می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. خشکی پوست و اگزما از علت‌های پوستی آن هستند، اما بیماری‌های کلیه، کبد، تیروئید و برخی بیماری‌های خونی نیز ممکن است باعث خارش شوند. بر اساس یک مرور پژوهشی درباره بیماری‌های سیستمیک، خارش پایدار در ۱۰ تا ۵۰ درصد بزرگسالان ممکن است با یک بیماری مهم ارتباط داشته باشد. البته این یافته به این معنا نیست که خارش در همه افراد نشانه بیماری جدی است. بااین‌حال، اگر بدن بدون وجود جوش یا بثورات پوستی می‌خارد، بهتر است علت آن بررسی شود.

اگر خارش به دلیل خشکی پوست ایجاد شده باشد، استفاده منظم از مرطوب‌کننده معمولاً یکی از نخستین اقدامات مراقبتی است. در دسته‌بندی مراقبت پوست می‌توانید محصولات ملایم و متناسب با پوست خود را بررسی کنید. اگر خارش برای چند هفته ادامه پیدا کرد یا با علائم دیگری همراه شد، برای بررسی علت با متخصص پوست مشورت کنید.

👥 چه کسانی درگیر می‌شوند؟

خارش پوست ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد، اما علت آن در گروه‌های مختلف یکسان نیست. برای مثال، خشکی پوست یکی از علت‌های مهم خارش در سالمندان است. برای آشنایی بیشتر با این وضعیت، به صفحه پوست خشک مراجعه کنید.
افراد مبتلا به اگزما، بیماری‌های کلیوی یا کبدی و کمبود آهن نیز ممکن است خارش را تجربه کنند. همچنین، خارش در دوران بارداری باید توسط پزشک یا ماما ارزیابی شود تا در صورت وجود علت زمینه‌ای، بررسی و درمان مناسب در زمان لازم انجام گیرد.

سوالات پرتکرار

📚

منابع و مراجع علمی

  1. European Guideline on Chronic Pruritus
    Acta Dermato-Venereologica (EDF/EADV/IFSI) 2025
  2. European Guideline on Chronic Pruritus (2019 edition)
    European Dermatology Forum (EDF) and IFSI 2019
  3. Pruritus
    European Academy of Dermatology and Venereology (EADV) 2023
  4. European guideline for the management of scabies
    Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology 2017
هانالایف؛ سلامت و زیبایی