در بازار ایران، لاکتیک اسید بهصورت گسترده در محصولات مراقبت از پوست نظیر سرمها، تونرها و پیلینگهای شیمیایی در دسترس است و نمونههای وارداتی شناختهشده مانند سرمهای برندهای بینالمللی نیز با نام «Lactic Acid» عرضه میشوند که بیانگر استفاده رایج از نام INCI روی برچسب است. در فضای آنلاین ایران نیز تبلیغ و فروش پیلهای لاکتیک اسید با غلظتهای متنوع (۱۰ تا ۷۰٪) دیده میشود که نشان میدهد این ترکیب هم در محصولات خانگی و هم در خدمات سالنی/حرفهای مورد توجه است، هرچند استفاده از غلظتهای بالا باید زیر نظر متخصص انجام شود و مطابق راهنماهای ایمنی بینالمللی محافظت نوری و کنترل pH ضرورت دارد. برچسبگذاری ترکیبات در فرآیند ثبت واردات ایران عمدتاً با الگوی اروپایی هماهنگ است و درج فهرست مواد اولیه بر پایه نامهای INCI متداول بوده و برای صدور مجوز واردات، بررسی آزمایشگاهی و دریافت گواهی بهداشت از سازمان غذا و دارو (IFDA) الزامی است.
از حیث فرهنگ مصرف، آگاهی نسبت به AHAها در سالهای اخیر افزایش یافته و تقاضا برای فرمولهای روشنکننده و هموارکننده با لاکتیک اسید رو به رشد است، اما بهدلیل تنوع کانالهای عرضه باید به اصالت و مجوز محصول توجه شود و از خرید محصولات بدون ثبت یا با ادعاهای غیرواقعی پرهیز گردد. در سطح مقررات، رویه ایران در ارزیابی و ثبت محصولات آرایشی از نظر مفاهیم کلی ایمنی شبیه اتحادیه اروپاست و مسیر ثبت شامل نماینده/توزیعکننده داخلی، نمونهبرداری گمرکی و ارزیابی آزمایشگاهی پیش از صدور مجوز ورود است؛ همچنین برای دستههایی مانند پیلینگهای قوی مبتنی بر AHA رعایت آستانههای غلظت و pH مورد توجه مراجع قرار میگیرد که با رویکردهای دستورالعملی بینالمللی همراستاست. در مجموع، برچسبها ممکن است یکی از سه شیوه نامنویسی «لاکتیک اسید»، «اسید لاکتیک» یا شکل INCI انگلیسی «Lactic Acid» را نشان دهند و برای مخاطب ایرانی، اشاره روشن به غلظت، pH و توصیه به استفاده از ضدآفتاب پس از مصرف AHAها، درک درست و ایمنتری از محصول ایجاد میکند.
لاکتیک اسید از خانواده آلفا هیدروکسی اسیدها (AHA) است که بهطور طبیعی در شیر و محصولات تخمیری یافت میشود. این ترکیب به لایهبرداری ملایم، افزایش هیدراتاسیون پوست، کاهش لکههای تیره و بهبود بافت پوست کمک میکند و همچنین خاصیت ضدالتهابی و ضدمیکروبی دارد.
لاکتیک اسید از طریق شکستن پیوندهای بین سلولهای مرده در لایه شاخی پوست، لایهبرداری را تسهیل میکند و همزمان با تنظیم pH پوست و تحریک تولید سرامید، به تقویت سد محافظ پوست کمک میکند. این ماده همچنین با مهار تولید ملانین، به روشن شدن تدریجی لکهها و یکنواختی رنگ پوست منجر میشود.
لاکتیک اسید برای تمام انواع پوست از جمله پوست خشک و حساس مناسب است و در غلظتهای ۱ تا ۱۰٪ در محصولات روزانه مراقبت از پوست و در غلظتهای بالاتر (تا ۳۰٪ یا بیشتر) در پیلینگهای شیمیایی تخصصی استفاده میشود.
لاکتیک اسید را میتوانید شبها استفاده کنید و اگر پوست شما به آن عادت کرد، میتوانید به تدریج آن را به روتین صبحگاهی اضافه کنید. توصیه میشود در ابتدا با غلظتهای پایینتر (۵-۸٪) و فرکانس استفاده کمتر (هفتهای ۲-۳ بار) شروع کنید و به تدریج آن را افزایش دهید.
پس از پاکسازی و خشک کردن کامل صورت، مقدار کمی از محصول حاوی لاکتیک اسید را با نوک انگشت بر روی تمام صورت (به جز اطراف چشم) بمالید و اجازه دهید به مدت ۱-۲ دقیقه جذب شود. سپس مرطوبکننده مناسب خود را استفاده کنید تا پوست را هیدراته نگه دارید. اگر از لاکتیک اسید در روتین صبحگاهی استفاده میکنید، حتماً ضد آفتاب با SPF حداقل ۳۰ استفاده کنید.
لاکتیک اسید را میتوانید با نیاسینامید، هیالورونیک اسید، سرامید و پپتیدها ترکیب کنید. از ترکیب آن با سایر اسیدها (مانند گلیکولیک اسید یا سالیسیلیک اسید) و رتینول در یک استفاده خودداری کنید مگر اینکه پوست شما کاملاً به این ترکیبات عادت کرده باشد. برای نتایج بهتر در کاهش لکهها و بهبود بافت پوست، استفاده مداوم به مدت حداقل ۸-۱۲ هفته ضروری است.
بهتر است در ابتدا شبها استفاده کنید تا پوست به آن عادت کند.
لاکتیک اسید را بعد از پاککننده و قبل از مرطوبکننده بمالید.
میتوانید با نیاسینامید یا هیالورونیک اسید ترکیب کنید برای افزایش هیدراتاسیون.
از ترکیب همزمان با رتینول، گلیکولیک اسید یا سالیسیلیک اسید خودداری کنید.
حتماً در روز بعد از استفاده، ضد آفتاب با SPF حداقل ۳۰ استفاده کنید.
لاکتیک اسید بهویژه در ایزومر L، سنتز سرامید کراتینوسیتی را تقویت و محتوی لیپیدی استراتوم کورنئوم را افزایش میدهد که به استحکام سد پوستی و کاهش اتلاف آب از پوست منجر میشود. در پژوهشهای کوتاهمدت بالینی، فرمولاسیونهای حاوی ۱۵٪ لاکتیک اسید و سرامیدها بهبود سریع هیدراتاسیون و کاهش دسکواماسیون را در ۱۴ روز نشان دادهاند. این اثرات با استفاده منظم و کنترل pH در چند هفته پایدارتر میشوند.
لایهبرداری منظم و تعدیل چرخه کراتینوسیتی همراه با کاهش انتقال غیرطبیعی ملانوزومها باعث کمرنگ شدن تدریجی لکهای تیره میشود. در مدیریت ملاسما، پیل ۸۲٪ لاکتیک اسید کاهش حدود ۳۵٫۷٪ در MASI طی ۱۲ هفته گزارش کرده و تحملپذیری مناسبی داشته است. در فوتودمجمنت، ۸٪ L-لاکتیک اسید طی ۲۲ هفته بهبود معناداری در زبری، کدری و لکهها نشان داده است.
با سستکردن اتصال کورنئودسموزومها، پوستهریزی کنترلشده تسهیل و ناهمواری سطحی کاهش مییابد که ظاهر خطوط ریز را نیز بهبود میدهد. مطالعات بافتسنجی با ۱۲٪ لاکتیک اسید افزایش قوام اپیدرم/درم و بهبود نماهای مرتبط با ECM را ثبت کردهاند. در کارآزماییها، ۸٪ L-لاکتیک اسید در دوره ۲۲ هفتهای نشانههای فوتوایجینگ را بهطور معنادار کاهش داده است.
لاکتیک اسید یکی از اجزای طبیعی NMF است و به جذب و نگهداشت رطوبت در لایه شاخی کمک میکند و در کنار تقویت لیپیدهای سد، خشکی ساختاری را هدف قرار میدهد. در مطالعه ۱۴ روزه، فرمول ۱۵٪ لاکتیک اسید همراه سرامیدها بهبود سریع رطوبت و کاهش دسکواماسیون را با معناداری آماری نشان داد. این ویژگیها آن را نسبت به برخی AHAها برای پوستهای خشک/حساس قابلتحملتر میسازد، بهویژه در pH و غلظتهای استاندارد.
اسیدیسازی ملایم سطح پوست، کراتولیز کنترلشده و تعدیل میکروبیوم میتواند به کاهش کومدونها و پاپولهای التهابی کمک کند. در پیگیری طولانیمدت با لوسیونهای لاکتات، کاهش قابلتوجه ضایعات التهابی طی هفتهها تا ماهها گزارش شده است. رعایت محافظت نوری و مرطوبکنندههای تکمیلی، تحملپذیری و نتیجه را بهبود میدهد.
اندازه مولکولی بالاتر از گلیکولیک اسید و ویژگی جاذبالرطوبه به نفوذ آهستهتر و تحریک کمتر نسبی منجر میشود، مشروط به کنترل pH و غلظت. راهنماهای ایمنی مصرف روزمره تا ۱۰٪ (pH ≥ ۳٫۵) و حرفهای تا ۳۰٪ (pH ≥ ۳٫۰) را قابلقبول میدانند که زمینهساز استفاده منطقی و قابلتحمل است. ترکیب با مرطوبکنندهها و لیپیدها نیز حساسیت بالقوه را کاهش میدهد.
با تسهیل پوستهریزی کنترلشده و افزایش لیپیدهای سد، پوستهریزی و زبری در اختلالات کراتینیزاسیون کاهش مییابد و سازگاری سطحی بهبود پیدا میکند. در فرمولهای غنی از لیپید/سرامید، همافزایی ترمیم سد و آبرسانی سریعتر رخ میدهد. پایش بالینی و تنظیم دفعات برای پوستهای بسیار حساس یا مختل توصیه میشود.
لاکتیک اسید برای اکثر افراد ایمن است، اما موارد زیر را در نظر بگیرید:
در دوران بارداری و شیردهی، استفاده موضعی لاکتیک اسید در غلظتهای پایین (تا ۱۰٪) معمولاً ایمن است، اما از پیلینگهای شیمیایی با غلظت بالا خودداری کنید و با پزشک مشورت کنید.
لاکتیک اسید یا ۲-هیدروکسیپروپانوئیک اسید یک آلفا هیدروکسی اسید (AHA) محلول در آب است که بهصورت طبیعی از فرایندهای تخمیری و نیز بهصورت صنعتی تولید میشود و در علم مراقبت از پوست بهدلیل لایهبرداری ملایم، افزایش هیدراتاسیون و بهبود یکنواختی رنگ پوست جایگاه ویژهای یافته است.
این ترکیب با وزن مولکولی حدود ۹۰٫۰۸ گرم بر مول و pKa حدود ۳٫۸۶ در محدوده اسیدی ملایم قرار میگیرد و بههمین دلیل در فرمولاسیونهای آرایشی-بهداشتی با pH کنترلشده بهخوبی کار میکند و سازگاری مناسبی با پوست فراهم میسازد.
در رده AHAها، نفوذ لاکتیک اسید نسبت به گلیکولیک اسید کندتر است که این ویژگی در کنار خاصیت جاذبالرطوبه ذاتی، آن را برای پوستهای خشک و حتی حساس مناسبتر کرده و به همین علت در محصولات روزانه با غلظتهای ۱ تا ۱۰ درصد و در پیلهای تخصصی با غلظتهای بالاتر استفاده میشود.
از نظر ایزومری، فرم L-لاکتیک اسید (ایزومر چپگرد) در بافت پوست زیستسازگارتر است و شواهد نشان میدهد در مقایسه با فرم D و مخلوط DL در تقویت سد پوستی و تحریک سنتز سرامید کارآمدتر عمل میکند که برای بازسازی عملکرد سد اپیدرمی اهمیت بالینی دارد.
لاکتیک اسید از چند مسیر همافزا اثر میگذارد: لایهبرداری کنترلشده استراتوم کورنئوم، تعدیل pH سطحی و بهبود فعالیت آنزیمهای لیپیدی، تحریک سنتز سرامیدها و لیپیدهای سد پوستی، ویژگیهای جاذبالرطوبه برای افزایش NMF، و نیز تعدیل میکروبیوم سطحی از طریق اسیدیسازی خفیف محیط پوست.
در سطح کراتینوسیتها، لاکتیک اسید پیوندهای بینسلولی و کورنئودسموزومها را سست میکند تا ریزش منظم سلولهای مرده تسهیل شود؛ این روند با بهبود بافت، صافی و درخشندگی ظاهری همراه است و در مطالعات بافتسنجی، تغییرات اپیدرمی و حتی تقویت ماتریکس درمی با غلظتهای درمانی گزارش شده است.
تعدیل pH تا محدوده اسیدی سازگار با پوست باعث بهینهسازی فعالیت آنزیمهای درگیر در متابولیسم لیپیدهای سد پوستی (از جمله مسیرهای مربوط به سرامیدها) میشود و همزمان رشد پاتوژنهای فرصتطلب مانند استافیلوکوکوس اورئوس و کاتیباکتریوم آکنس را در سطح پوست محدود میکند که با کاهش التهاب و آکنههای التهابی مرتبط است.
از منظر لیپیدی، ایزومر L-لاکتیک اسید سنتز سرامید را بهطور معناداری نسبت به ایزومر D افزایش میدهد و محتوی لیپیدهای محافظ استراتوم کورنئوم را بالا میبرد؛ این مکانیسم به شکلگیری سد پوستی مستحکمتر، کاهش از دسترفت رطوبت (TEWL) و تحملپذیری بهتر در مصرف مداوم منجر میشود.
در بُعد ضدپیری، مطالعات کلاسیک و نوین نشان دادهاند که استفاده موضعی منظم از لاکتیک اسید علاوه بر هموارسازی سطحی، با کاهش فعالیت آنزیمهای مخرب ماتریکس و نیز القای بازسازی کلاژن و الاستین، به بهبود خطوط و قوام پوست کمک میکند که این اثرات در کارآزماییهای کنترلشده بازتاب یافته است.
این مجموعه مکانیسمها همچنین با کاهش انتقال غیرطبیعی ملانوزومها و نوسازی چرخه کراتینوسیتی، زمینه را برای روشنتر شدن تدریجی لکهها و یکنواختی رنگ پوست فراهم میسازد که بهخصوص برای مدیریت هایپرپیگمنتیشن اهمیت دارد.
در کنار این مسیرها، همافزایی علمی با اعضای دیگر خانواده AHA مانند گلیکولیک اسید در پروتکلهای تخصصی گزارش شده، هرچند در مراقبت روزمره بهتر است از تجمیع چند اسید قوی در یک نوبت پرهیز شود تا یکپارچگی سد پوستی حفظ گردد.
از منظر دغدغههای شایع، تعدیل pH و اثرات کراتولیتیک ملایم به کاهش ضایعات التهابی مرتبط با آکنه کمک میکند و همزمان بهبود نوسازی اپیدرم روند کمرنگ شدن لکههای تیره را تسهیل مینماید.
یكنواختی رنگ و کاهش لکهها: در هایپرپیگمنتیشن اپیدرمال و برخی انواع ملاسما، پیلهای حاوی لاکتیک اسید توانستهاند کاهش معنادار شاخصهای شدت را نشان دهند؛ در یک مطالعه با ۸۲٪ لاکتیک اسید، امتیاز MASI حدود ۳۵٫۷٪ طی ۱۲ هفته کاهش یافت و پایداری نسبی نتایج در پیگیری نیز گزارش شد.
بهبود بافت، صافی و خطوط ریز: کارآزماییهای تصادفیشده با ۸٪ L-لاکتیک اسید در بازه ۲۲ هفتهای بهبود معناداری در بافت، زبری و نشانههای فوتوایجینگ نشان دادهاند و دادههای بافتنگاری کلاسیک با ۱۲٪ لاکتیک اسید نیز تقویت اپیدرم و نشانههای مطلوب در ماتریکس درمی را مستند کرده است.
تقویت سد پوستی و رطوبترسانی: لاکتیک اسید بهعنوان جزئی از فاکتورهای مرطوبکننده طبیعی (NMF) رطوبت لایه شاخی را افزایش میدهد و بهکمک تحریک سنتز سرامید، کاهش TEWL و بهبود انسجام سد محافظ را رقم میزند؛ در یک مطالعه ۱۴ روزه، فرمول ۱۵٪ لاکتیک اسید همراه سرامیدها بهبود سریع در هیدراتاسیون و دسکواماسیون را با معناداری آماری نشان داد.
کمک به کنترل آکنه خفیف تا متوسط: اسیدیسازی ملایم محیط، لایهبرداری منظم و اثرات غیرمستقیم بر میکروبیوم سطحی میتواند به کاهش کومدونها و پاپولهای التهابی کمک کند و مطالعات طولانیمدت با لوسیونهای لاکتات نیز بهبود قابل توجه ضایعات را طی چندین هفته تا ماه گزارش کردهاند.
حساسیتپذیری پایینتر نسبت به برخی AHAها: بهدلیل اندازه مولکولی بالاتر نسبت به گلیکولیک اسید و همچنین ویژگیهای جاذبالرطوبه، بسیاری از مصرفکنندگان حساسیتپذیری بهتری را با لاکتیک اسید تجربه میکنند، بهویژه زمانی که pH و غلظت در چارچوب استانداردهای ایمنی تنظیم شده باشد.
در حوزه همکاریهای فرمولاسیونی، ترکیب لاکتیک اسید با مرطوبکنندههای سازگار مانند هیالورونیک اسید و لیپیدهای سدساز مانند سرامیدها میتواند مزایای آبرسانی و ترمیم سد را تقویت کند و تجربه مصرف را برای پوستهای خشک و حساس بهینه سازد.
برای اهداف روشنکنندگی و ضدپیری، همافزایی محتاطانه با نیاسینامید یا استفاده تناوبی با رتینول میتواند چرخه نوسازی و کاهش لک و خطوط را در بازههای چند هفتهای بهبود بخشد، مشروط بر آنکه از همزمانی محرکهای قوی در یک نوبت پرهیز شود.
در سطح دغدغهها، استفاده مستمر از لاکتیک اسید برای پیری ناشی از نور آفتاب و خشکی ساختاری نیز مفید گزارش شده است، بهویژه هنگامیکه با مرطوبکنندههای غنی و فاکتورهای محافظ نوری ترکیب شود تا همزمان هم بازسازی سد و هم محافظت روزانه پوشش داده شود.
در محصولات مصرف روزانه، سرمها و تونرهای حاوی ۲ تا ۱۰ درصد لاکتیک اسید برای لایهبرداری ملایم و بهبود درخشندگی و بافت کاربرد دارند و در کرمها و لوسیونها نیز ترکیبات ۵ تا ۱۲ درصد بهویژه برای پوستهای خشک جهت افزایش هیدراتاسیون و نرمکنندگی فرموله میشوند.
در درمانهای تخصصی کلینیکی، پیلهای شیمیایی با ۳۰ درصد و بالاتر استفاده میشوند و گزارشهایی از بهکارگیری غلظتهای ۸۲ درصد برای مدیریت ملاسما وجود دارد که همه این موارد نیازمند ارزیابی، اجرا و پایش توسط متخصص پوست است تا اثربخشی و ایمنی متوازن باقی بماند.
از نظر انتخاب فرم، تونرها برای شروع تدریجی و افزایش تحمل، سرمها برای هدفگیری لک و بافت با توان بیشتر، و کرمها/لوسیونها برای ترکیب لایهبرداری ملایم با آبرسانی پایدار مناسباند؛ در افراد با خشکی ساختاری، انتخاب کرمهای حاوی امولینتها و سرامیدها در کنار لاکتیک اسید ارجح است.
دستهبندی محصولی نیز اهمیت دارد و میتوان برحسب روتین به سراغ محصولاتی رفت که با نیاز مصرفکننده هماهنگاند؛ بهعنوان نمونه، استفاده از لاکتیک اسید در سرم برای هدفگیری دقیقتر لکها و ناهمواریها یا گنجاندن آن در کرم شب برای همراهی با بازسازی شبانه منطقی است.
برای شروع، ۲ تا ۳ شب در هفته با غلظتهای پایینتر (مثلاً ۵٪) آغاز کنید، بر پوست تمیز و خشک یک لایه نازک بزنید، ۱ تا ۲ دقیقه مکث کنید و سپس مرطوبکننده بزنید؛ با سازگاری پوست میتوان بسامد یا غلظت را بهتدریج افزایش داد تا پاسخ مطلوب بدون تحریک حاصل شود.
استفاده صبحگاهی از AHAها میتواند حساسیت نوری را افزایش دهد، ازاینرو اگر لاکتیک اسید در روتین روز قرار میگیرد، استفاده از ضدآفتاب طیفی-گسترده الزامی است و حتی در روتین شبانه نیز در روز بعد باید از فتوپروتکشن کامل پیروی کرد تا خطر اریتم یا PIH کاهش یابد.
در لایهبندی، ترکیب لاکتیک اسید با آبرسانهای سازگار مانند هیالورونیک اسید و لیپیدهای ترمیمکننده مانند سرامیدها رویکردی کمخطر و پُربازده است و کمک میکند سد پوستی در برابر تحریکهای احتمالی مقاوم بماند.
برای همافزایی روشنکنندگی میتوان لاکتیک اسید را در تناوب شبها با نیاسینامید یا در چرخههای جدا از رتینول بهکار برد، اما پرهیز از همزمانی چند محرک قوی (AHA/BHAها و رتینوئیدها) در یک نوبت بهخصوص برای پوستهای حساس توصیه میشود.
برای دغدغههای مشخص، میتوان از دستهبندی محصولی بهره برد؛ بهعنوان مثال، تونرهای ملایم برای آغاز مسیر در پوستهای حساس، سرمها برای تمرکز بر لکههای تیره و کرمهای شب برای هموارسازی همزمان با بازسازی شبانه کارآمد هستند.
همواره انجام پچتست پیش از مصرف گسترده منطقی است و در صورت بروز سوزش پایدار، دفعات یا غلظت مصرف باید کاهش یابد یا با مشاوره تخصصی، مسیر جایگزین انتخاب شود.
در کارآزمایی دوسوکور ۲۲ هفتهای، کرم حاوی ۸٪ L-لاکتیک اسید در فوتودمجمنت صورت و ساعد برتری معنادار نسبت به وسیله نشان داد و در شاخصهایی مانند زبری، ناهمواری و لکههای آفتابی بهبود آشکار ایجاد کرد که این دادهها جایگاه این AHA را در جوانسازی ملایم تقویت میکند.
مطالعه بافتسنجی با ۱۲٪ لاکتیک اسید افزایش قوام و ضخامت اپیدرم/درم و بهبود نمای خطوط ریز را گزارش کرد که با بهبود چسبندگی سلولی و بازآرایی ECM همخوانی دارد و از منظر بالینی با صافی قابل مشاهده همراه است.
در حوزه رنگدانه، کارآزمایی با پیل ۸۲٪ لاکتیک اسید کاهش حدود ۳۵٫۷٪ در MASI طی ۱۲ هفته را ثبت کرد و تحملپذیری مناسب در اغلب شرکتکنندگان مشاهده شد، هرچند انتخاب بیمار، تیپ فیتزپاتریک و پروتکل پساکلینیکی در پیشگیری از PIH تعیینکنندهاند.
در مطالعه کنترلشده ۱۴ روزه، فرمولاسیون ۱۵٪ لاکتیک اسید بههمراه سرامیدها بهبود سریع هیدراتاسیون و کاهش دسکواماسیون را نشان داد و بهعنوان یک راهبرد ترمیم سد در بازه کوتاهمدت مطرح شد که برای پوستهای خشک و مختلشده مفید است.
از منظر مکانیکی، پژوهش ایزومرها نشان داد L-لاکتیک اسید نسبت به D-لاکتیک اسید افزایش چشمگیرتری در سنتز سرامید کراتینوسیتی و محتوی لیپیدی استراتوم کورنئوم ایجاد میکند و بدینترتیب پایه بیوشیمیایی تحمل بهتر و ترمیم سد پوستی را توضیح میدهد.
در ارزیابی ایمنی، هیئت بازبینی مواد آرایشی (CIR) مصرف تا ۱۰٪ در pH ≥ ۳٫۵ را برای مصرف عمومی ایمن و تا ۳۰٪ در pH ≥ ۳٫۰ را برای کاربرد حرفهای قابلقبول اعلام کرده است و بر ضرورت محافظت نوری در دوره مصرف AHAها تأکید میکند.
در موضع اروپایی، اسناد کمیته علمی کمیسیون اروپا پیرامون ایمنی مصرفکننده (SCCNFP/SCCS) نگرانیهای مربوط به حساسیت نوری و نیاز به کنترل pH و غلظت را برجسته کردهاند و تأکید دارند که دستورالعملهای محافظت در برابر آفتاب باید به مصرفکننده اطلاعرسانی شود.
بهصورت عملی، عوارض شایع اغلب به سوزش و اریتم گذرا محدود میشود و با تعدیل دفعات مصرف یا افزودن مرطوبکنندههای لیپیدی قابل کنترل است؛ بروز تحریک پایدار یا هیپرپیگمنتیشن التهابی نادر است و معمولاً با تنظیم پروتکل، بهبود مییابد.
جمعبندی شواهد نشان میدهد لاکتیک اسید با تکیه بر لایهبرداری قابلپیشبینی، تقویت سد پوستی و اثرات تدریجی بر رنگدانه، گزینهای علمی و منعطف برای اهداف روشنکنندگی، ضدپیری ملایم، مدیریت آکنه خفیف و ترمیم خشکی ساختاری محسوب میشود، بهشرط آنکه اصل تدریج، پایش تحملپذیری و محافظت نوری رعایت شوند.
در بسیاری از افراد، لاکتیک اسید به دلیل اندازه مولکولی بالاتر و خاصیت جاذبالرطوبه، نسبت به برخی AHAهای دیگر مانند گلیکولیک اسید قابلتحملتر است، مشروط به کنترل pH و غلظت در محدوده مصرف روزانه باشد.
آغاز با غلظتهای ۲ تا ۵٪ و بسامد ۲ تا ۳ شب در هفته توصیه میشود و سپس با پایش تحملپذیری میتوان به تدریج افزایش داد.
ترکیب با مرطوبکنندههای حاوی سرامید و هیالورونیک اسید به کاهش تحریک و تقویت سد پوستی کمک میکند.
پس از پاکسازی و خشکی کامل پوست، یک لایه نازک از محصول را شبها ۲ تا ۳ بار در هفته بزنید و با بهبود تحملپذیری میتوانید بسامد یا غلظت را بهتدریج افزایش دهید.
در مصرف روزانه خانگی، محدوده ۱ تا ۱۰٪ رایج است و رعایت pH ≥ ۳٫۵ برای ایمنی توصیه میشود.
در هر بار مصرف، پس از ۱ تا ۲ دقیقه مرطوبکننده بزنید و در روز از ضدآفتاب طیفیگسترده استفاده کنید.
بهبود رطوبت و کاهش پوستهریزی میتواند طی روزهای اول تا ۱۴ روز رخ دهد، همانگونه که در مطالعه ۱۴ روزه فرمول ۱۵٪ لاکتیک اسید با سرامید مشاهده شد.
برای بافت و نشانههای فوتوایجینگ، کارآزماییها بهبود معنادار طی ۸ تا ۲۲ هفته با فرمولهای ۸ تا ۱۲٪ گزارش کردهاند.
در رنگدانه و ملاسما، کاهش شاخص MASI حدود ۱۲ هفته با پیل ۸۲٪ گزارش شده است که ارزیابی بالینی و مراقبت پس از درمان برای پایداری نتیجه ضروری است.
ترکیب با هیالورونیک اسید و سرامیدها برای آبرسانی و تقویت سد پوستی ایمن و منطقی است و در مطالعات، همافزایی در کاهش دسکواماسیون و بهبود رطوبت نشان داده شده است.
استفاده تناوبی با نیاسینامید برای روشنکنندگی و کاهش قرمزی نیز رویکرد مطلوبی است، بهویژه در پوستهای حساس.
اصل کلی «ترکیب ملایم + پایش تحمل» را رعایت کنید و از همزمانی چند محرک قوی بپرهیزید تا یکپارچگی سد پوستی حفظ شود.
برای کاهش خطر تحریک تجمعی، از همزمانی با رتینوئیدها و AHA/BHAهای قوی (مثل گلیکولیک یا سالیسیلیک) در یک نوبت مصرف پرهیز کنید و برنامه تناوبی شبهای جداگانه را در نظر بگیرید.
این رویکرد به حفظ سد پوستی و بهبود تحملپذیری کمک میکند، بهویژه در پوستهای حساس یا مختل.
در صورت نیاز به همافزایی تخصصی، این کار باید با ارزیابی بالینی و تنظیم دقیق غلظت و pH انجام شود.
اسیدیسازی ملایم سطح پوست، کراتولیز کنترلشده و تعدیل میکروبیوم میتواند به کاهش کومدونها و ضایعات التهابی آکنه خفیف تا متوسط کمک کند.
در پیگیری طولانیمدت با لوسیونهای لاکتات، کاهش قابلتوجه ضایعات التهابی طی چند هفته تا ماه گزارش شده است که بیانگر سودمندی رویکرد تدریجی است.
همراهی با ضدآفتاب و مرطوبکنندههای ترمیمکننده، تحمل و نتایج را بهینه میکند.
بله، AHAها میتوانند حساسیت نوری را افزایش دهند، بنابراین هنگام مصرف و حتی مدتی پس از آن، استفاده از ضدآفتاب طیفیگسترده ضروری است.
راهنماهای اروپایی نیز بر اطلاعرسانی به مصرفکننده درباره محافظت در برابر آفتاب هنگام مصرف AHAها تأکید کردهاند.
علاوه بر ضدآفتاب، استفاده از کلاه و پرهیز از تابش مستقیم در ساعات اوج تابش توصیه میشود.
برای مبتدیها یا پوستهای حساس، ۲ تا ۵٪ نقطه شروع مناسبی است و میتوان با پایش تحمل به ۵ تا ۱۰٪ برای اهداف عمومی بافت و درخشندگی رسید.
برای کاربرد حرفهای، غلظتهای تا ۳۰٪ تحت نظارت متخصص قابل استفادهاند و برای شرایط خاص (مانند برخی پروتکلهای ملاسما) از پیلهای غلظتبالا استفاده میشود.
همیشه با کم شروع کنید و براساس پاسخ پوست، بسامد یا غلظت را تنظیم کنید تا از تحریک جلوگیری شود.
مصرف موضعی با غلظتهای پایین در محصولات روزانه معمولاً ایمن تلقی میشود، اما از پیلهای غلظتبالا در دوران بارداری پرهیز کنید و پیش از شروع با پزشک مشورت نمایید.
راهنماهای ایمنی بر تنظیم pH/غلظت و ضرورت محافظت نوری تأکید دارند که در این جمعیت نیز باید جدی گرفته شود.
در صورت سابقه حساسیت یا درماتیت بارداری، ابتدا پچتست و ارزیابی متخصص توصیه میشود.
لاکتیک اسید وزن مولکولی بالاتری دارد و معمولاً ملایمتر و آبرسانتر است، در حالیکه گلیکولیک اسید کوچکتر و نفوذش بیشتر است و میتواند اثر لایهبرداری عمیقتری ایجاد کند.
برای پوستهای حساس/خشک، لاکتیک اسید بهدلیل تحملپذیری بهتر انتخاب منطقیتری است، در حالیکه برای اهداف لایهبرداری قویتر در پوستهای مقاوم، گلیکولیک اسید میتواند مناسبتر باشد به شرط کنترل pH و مراقبت نوری.
انتخاب «بهتر» وابسته به نوع پوست، هدف درمانی و برنامه لایهبندی ایمن شما است.
