شما با حساب کاربری خود وارد نشده‌اید:

یاسمن (Jasmine)

یاسمنیاس
یاسمن یک ماده معطر گیاهی با رایحه گل‌دار و شیرین است که بیشتر برای عطر دادن به محصولات به کار می‌رود. بعضی منابع نقش‌های ثانویه مثل آبرسانی و آرام‌کنندگی را هم برای آن ذکر می‌کنند
Jasminum Officinale Flower/Leaf Extract (Jasmine)
Comedogenic Rate: Not Found
CAS Number: ابسولو Grandiflorum: 8022-96-6، 8024-43-9، 84776-64-7
Chemical Formulation: مخلوط چندجزئی
pH Level: Not Found
Concentration Range: Not Found
  • فقط برای استعمال خارجی است.
  • در صورت بروز قرمزی، خارش یا سوزش، مصرف را قطع کنید.
  • از تماس با چشم خودداری شود.
  • دور از دسترس کودکان و دور از نور و گرما نگهداری شود.

یاسمن گیاهی از خانواده Oleaceae است و گل آن در عطرسازی و صنایع آرایشی‌ بهداشتی اهمیت دارد. در پایگاه رسمی CosIng نقش‌های این عصاره معطرکننده، مرطوب‌کننده، تنظیم‌کننده وضعیت پوست و آرام‌بخش ثبت شده است. در عمل نقش اصلی آن رایحه است.

در عطرسازی «ابسولو یاسمن» از گل استخراج می‌شود و رایحه‌ای شیرین، گل‌دار و اندکی میوه‌ای دارد. این ابسولو مخلوط پیچیده‌ای است و بنزیل استات، لینالول، فارنزن، جاسمون و ایندول از اجزای آن‌ هستند. بخش عطری این ماده را بیشتر مخلوط این اجزا می‌سازد؛ نه یک ترکیب منفرد.

در پژوهش‌های آزمایشگاهی، عصاره‌های گونه Jasminum sambac اثر آنتی‌اکسیدانی نشان داده‌اند. یک مطالعه روی عصاره سلولی آن، کاهش رادیکال‌های آزاد در کراتینوسیت‌ها و افزایش کلاژن نوع ۱ را گزارش کرده است. این یافته‌ها سلولی هستند و نتیجه بالینی روی انسان محسوب نمی‌شوند. پس اثر ضدپیری محصول نهایی از آن‌ها استنباط نمی‌شود.

یاسمن معمولاً به‌ عنوان جزئی از عطر یا رایحه محصول به کار می‌رود، نه به‌ عنوان ماده فعال مستقل. بنابراین دستور مصرف جداگانه‌ای ندارد و مصرف آن تابع دستور خود محصول است.

اگر پوست حساس دارید یا برای اولین بار از محصولی با رایحه یاسمن استفاده می‌کنید، ابتدا آن را در ناحیه کوچکی از ساعد آزمایش کنید. پچ‌تست بالینی ابسولو یاسمن در غلظت ۲٪ انجام می‌شود، اما آن آزمون تشخیصی است و دستور مصرف نیست.

داده‌ای درباره لایه‌بندی یاسمن با ترکیبات فعال پیدا نشد. به‌طور کلی بهتر است چند محصول معطر را هم‌زمان استفاده نکنید، چون هر کدام آلرژن‌های عطر خودش را اضافه می‌کند و بار حساسیت‌زایی جمع می‌شود.

1

جایگاه در هرم بویایی

یاسمن معمولاً در قلب عطر قرار می‌گیرد. ابسولو آن بویی گرم، شدیداً گل‌دار و کمی ایندولیک و حیوانی دارد و روی پوست ماندگاری خوبی نشان می‌دهد.

2

دو گونه با دو شخصیت

Grandiflorum گونه‌ رایج عطرسازی فرانسوی (گراس) است. بوی آن گرم، نرم، گردتر و میوه‌ای-گلی توصیف می‌شود. Sambac را سبزتر، روشن‌تر و عسلی یا میوه‌ای می‌دانند و در چای و عطرهای شرقی کاربرد دارد. این توصیف‌ها از منابع تجاری و بلاگی‌اند، نه ارزیابی حسی استاندارد.

3

ارزش اقتصادی

در محاسبه‌ای قدیمی، یک تن گل حدود ۲٫۵ کیلوگرم کنکرت می‌دهد و هر کیلو کنکرت ۵۳۰ تا ۶۰۰ گرم ابسولو. منابع دیگر برآوردهای متفاوتی دارند (مثلاً ۶۰۰ تا ۸۰۰ کیلو گل برای یک کیلو ابسولو).

ابسولو یاسمن
ماده خام عطرسازی؛ غلیظ و کاملاً معطر. مصرف مستقیم روی پوست مناسب نیست و برای فرمولاسیون حرفه‌ای است
کنکرت یاسمن
عصاره مومی اولیه که با الکل شسته می‌شود تا ابسولو بدهد
عصاره گل (Flower Extract)
فرم رایج INCI در آرایشی؛ نقش‌های ثبت‌شده شامل عطر، مرطوب‌کنندگی و آرام‌بخش بودن است .
ابسولو رقیق‌شده (مثلاً ۱۰٪ در TEC)
فرم تأمین‌کننده برای عطرسازی؛ مثال: Perfumersworld .
نت یاسمن در عطر
ترکیبی از ابسولو و ایزوله‌ها (مانند هدیون)؛ لزوماً ابسولو خالص نیست
هشدار: حساسیت‌زایی عطر؛ در پوست حساس یا سابقه آلرژی عطر، پیش از مصرف تست پچ کنید.

افراد دارای سابقه آلرژی به عطر یا درماتیت تماسی باید احتیاط کنند. ابسولو یاسمن از مواد رایج در پچ‌تست آلرژی عطر است (مرور پچ‌تست عطر).

ضمنا در داده‌های مرکز IVDK آلمان، حدود ۱٫۸٪ از بیماران پچ‌ تست‌ شده به ابسولو یاسمن ۵٪ واکنش مثبت نشان دادند (Contact Dermatitis). این عدد مربوط به بیماران ارجاع‌شده به کلینیک است و شیوع در جمعیت عمومی نیست.

درباره ایمنی در بارداری و شیردهی داده معتبری برای مصرف موضعی پیدا نشد و باید احتیاط کرد.

این ماده خودش معطر است و بوی گل‌دار قوی و مشخص دارد. ابسولو یاسمن به‌ طور طبیعی آلرژن‌هایی مانند لینالول و بنزیل بنزوات را در خود دارد. با وجود حساسیت به عطر معمولاً بهتر است از محصولات بدون عطر استفاده شود.
Jasmine AbsoluteJasminum grandiflorum absoluteJasminum sambac absoluteJasmine Flower ExtractJasminum Officinale Extract

یاسمن چیست؟

یاسمن نام گروهی از گیاهان گل‌دار از خانواده Oleaceae است؛ همان خانواده‌ای که زیتون و یاس بنفش هم در آن قرار دارند. در عطرسازی و صنایع آرایشی-بهداشتی، دو گونه اهمیت بیشتری دارند:

  1. Jasminum grandiflorum که بیشتر با عطرسازی فرانسوی و منطقه گراس شناخته می‌شود.
  2. Jasminum sambac که در شرق آسیا، چای معطر و عطرهای شرقی کاربرد دارد.

وقتی از «یاسمن» در یک محصول زیبایی حرف می‌زنیم، باید بدانیم منظور چیست. گاهی خود گل مدنظر است، گاهی ابسولو یاسمن (عصاره‌ای غلیظ و معطر که با حلال از گل به دست می‌آید) و گاهی نتی در عطر که ممکن است بخشی از آن با مواد سنتتیک ساخته شده باشد. روی برچسب محصولات آرایشی، رایج‌ترین نام INCI مربوط به این ماده Jasminum Officinale Flower Extract یا Jasminum Officinale Flower/Leaf Extract است.

یاسمن یک ماده «فعال» پوستی به معنای نیاسینامید یا ویتامین C نیست. نقش اصلی آن ایجاد رایحه است. با این حال هنوز در بسیاری از محصولات مراقبتی دیده می‌شود، چون رایحه‌ای دلپذیر و ماندگار دارد و در ذهن مصرف‌کننده با حس لطافت و لوکس بودن پیوند خورده است.

ابسولو یاسمن مخلوطی بسیار پیچیده است. بنزیل استات، لینالول، سیس-جاسمون، ایندول، بنزیل بنزوات و ده‌ها ترکیب دیگر آن را می‌سازند. سهم هر جزء بسته به گونه، محل کشت، زمان برداشت و روش استخراج تغییر می‌کند. به همین دلیل دو نمونه ابسولو یاسمن دقیقاً یکسان نیستند.

یاسمن در گذشته نماد ظرافت و عطر بوده است و گل آن را معمولاً شبانه یا پیش از طلوع آفتاب جمع‌آوری می‌کنند، چون بوی گل در این ساعات قوی‌تر است. همین ویژگی استخراج را زمان‌بر و گران می‌کند و مشخص می‌کند که چرا ابسولو یاسمن از گران‌ترین مواد خام عطرسازی به شمار می‌آید.

مکانیز اثر یاسمن

بیشتر آنچه درباره مکانیسم اثر یاسمن می‌گوییم به حس بویایی برمی‌گردد، نه زیست‌شناسی پوست. مولکول‌های فرار ابسولو وارد هوا می‌شوند، به گیرنده‌های بویایی می‌رسند و مغز آن‌ها را به‌صورت یک رایحه گل‌دار و شیرین تفسیر می‌کند. مطالعه‌ای در The Chemical Educator ساختار و بوی اجزای اصلی عطر یاسمن را مقایسه کرده که مطالعه آن را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

هر جزء سهم خودش را دارد:

  • بنزیل استات بخش شیرین و میوه‌ای-گلی را می‌سازد.
  • لینالول لطافتی گلی و چوبی می‌دهد.
  • سیس-جاسمون وجه سبز و گیاهی را اضافه می‌کند.
  • ایندول در غلظت پایین عمق گرم و زنده می‌آورد، اما در غلظت بالا بویی ناخوشایند و شبیه مدفوع دارد؛ همین تضاد باعث پیچیدگی عطر یاسمن شده است.

ترکیب فرار گل یاسمن در گیاه هم مطالعه شده است. تحلیل گاز کروماتوگرافی-طیف‌سنجی جرمی نشان داده که آلفا-فارنزن، (Z)-۳-هگزنیل بنزوات، لینالول، بنزیل الکل، بنزیل استات، متیل آنترانیلات و ایندول از ترکیبات فرار اصلی‌اند.

در پوست، شواهد مکانیسمی بسیار محدودند. در آزمایشگاه، عصاره سلولی Jasminum sambac استرس اکسیداتیو را در سلول‌های پوستی کم کرد، اما این یافته روی سلول کشت‌ شده است و نمی‌توان آن را به محصول نهایی روی پوست انسان تعمیم داد.

یاسمن در عطرسازی و فواید آن برای پوست

در عطرسازی، یاسمن معمولاً در قلب عطر جا می‌گیرد. یعنی پس از نت‌های سر ظاهر می‌شود و شخصیت اصلی عطر را می‌سازد. ابسولو آن بویی گرم، پرتراکم و کمی حیوانی دارد و روی پوست ماندگاری خوبی نشان می‌دهد. همین ویژگی آن را به جزئی اساسی در بسیاری از عطرهای گل‌دار تبدیل کرده است.

دو گونه اصلی شخصیت متفاوتی دارند:

  • Grandiflorum معمولاً شیرین‌تر، نرم‌تر و میوه‌ای‌تر توصیف می‌شود.
  • Sambac سبزتر، روشن‌تر و عسلی یا مشکی‌تر است و ایندول و متیل آنترانیلات بیشتری دارد.

این تفاوت‌ها از منابع تخصصی عطر آمده‌اند و ارزیابی حسی استاندارد نیستند. ضمنا در محصولات مراقبتی، فایده اصلی یاسمن حسی است: رایحه‌ای خوشایند به لوسیون، کرم بدن، ماسک یا شامپو می‌دهد.

پایگاه رسمی CosIng برای عصاره آن نقش‌های Fragrance، Moisturising، Skin Conditioning و Soothing را ثبت کرده است. این نقش‌ها ثبت اداری هستند و اثربخشی بالینی را اثبات نمی‌کنند.

درباره نگرانی‌های مربوط به پیری پوست، شواهد فعلی آزمایشگاهی است. یک پژوهش روی عصاره سلولی Jasminum sambac کاهش استرس اکسیداتیو در سلول‌ها را گزارش کرده است. با این حال، چنین نتایجی را نباید به این معنا گرفت که یک محصول معطر به یاسمن چین‌وچروک را کم می‌کند.

اگر دنبال مراقبت از پوست حساس هستید، محصولات بدون عطر معمولاً انتخاب محتاطانه‌تری‌ هستند. برای دیدن ترکیبات ملایم‌تر و آبرسان هم می‌توانید به هیالورونیک اسید سر بزنید.

انواع و فرم‌های مختلف

یاسمن در چند شکل وارد بازار می‌شود. کنکرت اولین عصاره مومی است که با حلال از گل جدا می‌شود. شستن آن با الکل، ابسولو را به ما می‌دهد که مایعی غلیظ و پرقدرت است. بخارآب برای یاسمن مناسب نیست، چون راندمان بسیار پایینی دارد و ترکیبات ظریف گل را آسیب می‌زند. از همین رو استخراج حلالی رایج شده است.

در صنایع آرایشی-بهداشتی، شکل رایج «عصاره گل» با نام INCI است. در عطر، ابسولو خالص یا ابسولو رقیق‌شده به کار می‌رود. بخشی از رایحه‌های یاسمنی هم با مواد سنتتیک مانند هدیون (متیل دی‌هیدروجاسمونات) ساخته می‌شوند که حس شبیه یاسمن دارند اما یاسمن طبیعی نیستند. بنابراین عبارت «رایحه یاسمن» روی یک محصول، لزوماً به معنای حضور ابسولو طبیعی نیست. برای انتخاب محصول با رایحه گل‌دار، دسته عطر و رایحه را ببینید.

نحوه استفاده و لایه‌بندی

یاسمن مانند یک ماده فعال با دستور مصرف مستقل نیست. نحوه استفاده به محصولی بستگی دارد که حاوی آن است و باید راهنمای برچسب را دنبال کنید. اگر پوست حساس دارید، پیش از مصرف محصول تازه، آن را روی ناحیه کوچکی از ساعد امتحان کنید.

درباره سازگاری یاسمن با مواد دیگر، داده معتبری پیدا نشد. با این حال نکته‌ای کلی وجود دارد: هر محصول معطر آلرژن‌های عطر خودش را اضافه می‌کند و مصرف هم‌زمان چند محصول معطر می‌تواند بار حساسیت‌زایی را بالا ببرد. اگر قصد دارید روتین خود را ساده نگه دارید، یک آبرسان ساده مانند گلیسرین در کنار محصولات بدون عطر گزینه معقولی است.

در پچ‌تست، ابسولو یاسمن به‌صورت استاندارد در غلظت ۲٪ در پترولاتوم آزمایش می‌شود (DermNet). این آزمون برای تشخیص آلرژی است، نه دستور مصرف.

تحقیقات علمی و ایمنی

مهم‌ترین نگرانی ایمنی یاسمن، آلرژی تماسی است. ابسولو یاسمن از مواد رایج در آزمون‌های حساسیت به عطر شمرده می‌شود (مرور پچ‌تست عطر). در داده‌های IVDK آلمان، حدود ۱٫۸٪ از بیماران پچ‌ تست‌ شده به ابسولو یاسمن ۵٪ واکنش دادند (Contact Dermatitis). این گروه بیماران ارجاعی هستند، پس عدد نشان دهنده شیوع در جمعیت عمومی نیست.

کمیته علمی ایمنی مصرف‌کننده اتحادیه اروپا (SCCS) نیز ابسولو یاسمن را در رده حساسیت‌زایی «+++» آورده است (SCCS). بخشی از اجزای آن، از جمله لینالول و بنزیل بنزوات، به‌طور جداگانه آلرژن‌های قابل‌اعلام‌اند. آستانه اعلام در محصولات ماندگار ۰٫۰۰۱٪ و در محصولات شستشویی ۰٫۰۱٪ است.

درباره ایمنی در بارداری و شیردهی برای مصرف موضعی، داده معتبری پیدا نشد. در مواردی مثل سابقه آلرژی به عطر، درماتیت تماسی یا پوست بسیار حساس، بهتر است با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنید و از محصولات بدون عطر استفاده کنید.

دیگر ترکیبات

سوالات پرتکرار

📚

منابع و مراجع علمی

  1. Opinion on Fragrance allergens in cosmetic products
    Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS), European Commission 2012
  2. Jasminum Officinale Flower/Leaf Extract (CosIng ingredient entry)
    European Commission – CosIng Database 2026
  3. Use of essential oils in pregnancy
    UK Teratology Information Service (UKTIS) 2026
  4. IFRA Standards library
    International Fragrance Association (IFRA) 2024
  5. IFRA Standard, Amendment 49: Jasmine absolute (grandiflorum)
    International Fragrance Association (IFRA) 2021
هانالایف؛ سلامت و زیبایی