یاسمن گیاهی از خانواده Oleaceae است و گل آن در عطرسازی و صنایع آرایشی بهداشتی اهمیت دارد. در پایگاه رسمی CosIng نقشهای این عصاره معطرکننده، مرطوبکننده، تنظیمکننده وضعیت پوست و آرامبخش ثبت شده است. در عمل نقش اصلی آن رایحه است.
در عطرسازی «ابسولو یاسمن» از گل استخراج میشود و رایحهای شیرین، گلدار و اندکی میوهای دارد. این ابسولو مخلوط پیچیدهای است و بنزیل استات، لینالول، فارنزن، جاسمون و ایندول از اجزای آن هستند. بخش عطری این ماده را بیشتر مخلوط این اجزا میسازد؛ نه یک ترکیب منفرد.
در پژوهشهای آزمایشگاهی، عصارههای گونه Jasminum sambac اثر آنتیاکسیدانی نشان دادهاند. یک مطالعه روی عصاره سلولی آن، کاهش رادیکالهای آزاد در کراتینوسیتها و افزایش کلاژن نوع ۱ را گزارش کرده است. این یافتهها سلولی هستند و نتیجه بالینی روی انسان محسوب نمیشوند. پس اثر ضدپیری محصول نهایی از آنها استنباط نمیشود.
یاسمن معمولاً به عنوان جزئی از عطر یا رایحه محصول به کار میرود، نه به عنوان ماده فعال مستقل. بنابراین دستور مصرف جداگانهای ندارد و مصرف آن تابع دستور خود محصول است.
اگر پوست حساس دارید یا برای اولین بار از محصولی با رایحه یاسمن استفاده میکنید، ابتدا آن را در ناحیه کوچکی از ساعد آزمایش کنید. پچتست بالینی ابسولو یاسمن در غلظت ۲٪ انجام میشود، اما آن آزمون تشخیصی است و دستور مصرف نیست.
دادهای درباره لایهبندی یاسمن با ترکیبات فعال پیدا نشد. بهطور کلی بهتر است چند محصول معطر را همزمان استفاده نکنید، چون هر کدام آلرژنهای عطر خودش را اضافه میکند و بار حساسیتزایی جمع میشود.
یاسمن معمولاً در قلب عطر قرار میگیرد. ابسولو آن بویی گرم، شدیداً گلدار و کمی ایندولیک و حیوانی دارد و روی پوست ماندگاری خوبی نشان میدهد.
Grandiflorum گونه رایج عطرسازی فرانسوی (گراس) است. بوی آن گرم، نرم، گردتر و میوهای-گلی توصیف میشود. Sambac را سبزتر، روشنتر و عسلی یا میوهای میدانند و در چای و عطرهای شرقی کاربرد دارد. این توصیفها از منابع تجاری و بلاگیاند، نه ارزیابی حسی استاندارد.
در محاسبهای قدیمی، یک تن گل حدود ۲٫۵ کیلوگرم کنکرت میدهد و هر کیلو کنکرت ۵۳۰ تا ۶۰۰ گرم ابسولو. منابع دیگر برآوردهای متفاوتی دارند (مثلاً ۶۰۰ تا ۸۰۰ کیلو گل برای یک کیلو ابسولو).
افراد دارای سابقه آلرژی به عطر یا درماتیت تماسی باید احتیاط کنند. ابسولو یاسمن از مواد رایج در پچتست آلرژی عطر است (مرور پچتست عطر).
ضمنا در دادههای مرکز IVDK آلمان، حدود ۱٫۸٪ از بیماران پچ تست شده به ابسولو یاسمن ۵٪ واکنش مثبت نشان دادند (Contact Dermatitis). این عدد مربوط به بیماران ارجاعشده به کلینیک است و شیوع در جمعیت عمومی نیست.
درباره ایمنی در بارداری و شیردهی داده معتبری برای مصرف موضعی پیدا نشد و باید احتیاط کرد.
یاسمن نام گروهی از گیاهان گلدار از خانواده Oleaceae است؛ همان خانوادهای که زیتون و یاس بنفش هم در آن قرار دارند. در عطرسازی و صنایع آرایشی-بهداشتی، دو گونه اهمیت بیشتری دارند:
وقتی از «یاسمن» در یک محصول زیبایی حرف میزنیم، باید بدانیم منظور چیست. گاهی خود گل مدنظر است، گاهی ابسولو یاسمن (عصارهای غلیظ و معطر که با حلال از گل به دست میآید) و گاهی نتی در عطر که ممکن است بخشی از آن با مواد سنتتیک ساخته شده باشد. روی برچسب محصولات آرایشی، رایجترین نام INCI مربوط به این ماده Jasminum Officinale Flower Extract یا Jasminum Officinale Flower/Leaf Extract است.
یاسمن یک ماده «فعال» پوستی به معنای نیاسینامید یا ویتامین C نیست. نقش اصلی آن ایجاد رایحه است. با این حال هنوز در بسیاری از محصولات مراقبتی دیده میشود، چون رایحهای دلپذیر و ماندگار دارد و در ذهن مصرفکننده با حس لطافت و لوکس بودن پیوند خورده است.
ابسولو یاسمن مخلوطی بسیار پیچیده است. بنزیل استات، لینالول، سیس-جاسمون، ایندول، بنزیل بنزوات و دهها ترکیب دیگر آن را میسازند. سهم هر جزء بسته به گونه، محل کشت، زمان برداشت و روش استخراج تغییر میکند. به همین دلیل دو نمونه ابسولو یاسمن دقیقاً یکسان نیستند.
یاسمن در گذشته نماد ظرافت و عطر بوده است و گل آن را معمولاً شبانه یا پیش از طلوع آفتاب جمعآوری میکنند، چون بوی گل در این ساعات قویتر است. همین ویژگی استخراج را زمانبر و گران میکند و مشخص میکند که چرا ابسولو یاسمن از گرانترین مواد خام عطرسازی به شمار میآید.
بیشتر آنچه درباره مکانیسم اثر یاسمن میگوییم به حس بویایی برمیگردد، نه زیستشناسی پوست. مولکولهای فرار ابسولو وارد هوا میشوند، به گیرندههای بویایی میرسند و مغز آنها را بهصورت یک رایحه گلدار و شیرین تفسیر میکند. مطالعهای در The Chemical Educator ساختار و بوی اجزای اصلی عطر یاسمن را مقایسه کرده که مطالعه آن را به شما پیشنهاد میکنیم.
هر جزء سهم خودش را دارد:
ترکیب فرار گل یاسمن در گیاه هم مطالعه شده است. تحلیل گاز کروماتوگرافی-طیفسنجی جرمی نشان داده که آلفا-فارنزن، (Z)-۳-هگزنیل بنزوات، لینالول، بنزیل الکل، بنزیل استات، متیل آنترانیلات و ایندول از ترکیبات فرار اصلیاند.
در پوست، شواهد مکانیسمی بسیار محدودند. در آزمایشگاه، عصاره سلولی Jasminum sambac استرس اکسیداتیو را در سلولهای پوستی کم کرد، اما این یافته روی سلول کشت شده است و نمیتوان آن را به محصول نهایی روی پوست انسان تعمیم داد.
در عطرسازی، یاسمن معمولاً در قلب عطر جا میگیرد. یعنی پس از نتهای سر ظاهر میشود و شخصیت اصلی عطر را میسازد. ابسولو آن بویی گرم، پرتراکم و کمی حیوانی دارد و روی پوست ماندگاری خوبی نشان میدهد. همین ویژگی آن را به جزئی اساسی در بسیاری از عطرهای گلدار تبدیل کرده است.
دو گونه اصلی شخصیت متفاوتی دارند:
این تفاوتها از منابع تخصصی عطر آمدهاند و ارزیابی حسی استاندارد نیستند. ضمنا در محصولات مراقبتی، فایده اصلی یاسمن حسی است: رایحهای خوشایند به لوسیون، کرم بدن، ماسک یا شامپو میدهد.
پایگاه رسمی CosIng برای عصاره آن نقشهای Fragrance، Moisturising، Skin Conditioning و Soothing را ثبت کرده است. این نقشها ثبت اداری هستند و اثربخشی بالینی را اثبات نمیکنند.
درباره نگرانیهای مربوط به پیری پوست، شواهد فعلی آزمایشگاهی است. یک پژوهش روی عصاره سلولی Jasminum sambac کاهش استرس اکسیداتیو در سلولها را گزارش کرده است. با این حال، چنین نتایجی را نباید به این معنا گرفت که یک محصول معطر به یاسمن چینوچروک را کم میکند.
اگر دنبال مراقبت از پوست حساس هستید، محصولات بدون عطر معمولاً انتخاب محتاطانهتری هستند. برای دیدن ترکیبات ملایمتر و آبرسان هم میتوانید به هیالورونیک اسید سر بزنید.
یاسمن در چند شکل وارد بازار میشود. کنکرت اولین عصاره مومی است که با حلال از گل جدا میشود. شستن آن با الکل، ابسولو را به ما میدهد که مایعی غلیظ و پرقدرت است. بخارآب برای یاسمن مناسب نیست، چون راندمان بسیار پایینی دارد و ترکیبات ظریف گل را آسیب میزند. از همین رو استخراج حلالی رایج شده است.
در صنایع آرایشی-بهداشتی، شکل رایج «عصاره گل» با نام INCI است. در عطر، ابسولو خالص یا ابسولو رقیقشده به کار میرود. بخشی از رایحههای یاسمنی هم با مواد سنتتیک مانند هدیون (متیل دیهیدروجاسمونات) ساخته میشوند که حس شبیه یاسمن دارند اما یاسمن طبیعی نیستند. بنابراین عبارت «رایحه یاسمن» روی یک محصول، لزوماً به معنای حضور ابسولو طبیعی نیست. برای انتخاب محصول با رایحه گلدار، دسته عطر و رایحه را ببینید.
یاسمن مانند یک ماده فعال با دستور مصرف مستقل نیست. نحوه استفاده به محصولی بستگی دارد که حاوی آن است و باید راهنمای برچسب را دنبال کنید. اگر پوست حساس دارید، پیش از مصرف محصول تازه، آن را روی ناحیه کوچکی از ساعد امتحان کنید.
درباره سازگاری یاسمن با مواد دیگر، داده معتبری پیدا نشد. با این حال نکتهای کلی وجود دارد: هر محصول معطر آلرژنهای عطر خودش را اضافه میکند و مصرف همزمان چند محصول معطر میتواند بار حساسیتزایی را بالا ببرد. اگر قصد دارید روتین خود را ساده نگه دارید، یک آبرسان ساده مانند گلیسرین در کنار محصولات بدون عطر گزینه معقولی است.
در پچتست، ابسولو یاسمن بهصورت استاندارد در غلظت ۲٪ در پترولاتوم آزمایش میشود (DermNet). این آزمون برای تشخیص آلرژی است، نه دستور مصرف.
مهمترین نگرانی ایمنی یاسمن، آلرژی تماسی است. ابسولو یاسمن از مواد رایج در آزمونهای حساسیت به عطر شمرده میشود (مرور پچتست عطر). در دادههای IVDK آلمان، حدود ۱٫۸٪ از بیماران پچ تست شده به ابسولو یاسمن ۵٪ واکنش دادند (Contact Dermatitis). این گروه بیماران ارجاعی هستند، پس عدد نشان دهنده شیوع در جمعیت عمومی نیست.
کمیته علمی ایمنی مصرفکننده اتحادیه اروپا (SCCS) نیز ابسولو یاسمن را در رده حساسیتزایی «+++» آورده است (SCCS). بخشی از اجزای آن، از جمله لینالول و بنزیل بنزوات، بهطور جداگانه آلرژنهای قابلاعلاماند. آستانه اعلام در محصولات ماندگار ۰٫۰۰۱٪ و در محصولات شستشویی ۰٫۰۱٪ است.
درباره ایمنی در بارداری و شیردهی برای مصرف موضعی، داده معتبری پیدا نشد. در مواردی مثل سابقه آلرژی به عطر، درماتیت تماسی یا پوست بسیار حساس، بهتر است با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنید و از محصولات بدون عطر استفاده کنید.
یاسمن عصاره یا ابسولویی است که از گل گیاهان جنس Jasminum به دست میآید. نقش اصلی آن در محصولات آرایشی رایحه است و CosIng برای آن نقشهایی مثل Fragrance، Moisturising، Skin Conditioning و Soothing را ثبت کرده است.
یاسمن یک ماده فعال پوستی مثل ویتامین C یا نیاسینامید نیست. بیشتر برای ایجاد رایحه استفاده میشود و شواهد اثر درمانی آن روی پوست انسان محدود است.
گل همان ماده خام گیاهی است. عصاره گل شکل رایج روی برچسب آرایشی است و ابسولو عصارهای غلیظ است که با حلال به دست میآید و در عطرسازی کاربرد دارد. این سه یک ماده نیستند و ترکیب شیمیاییشان تفاوت دارد.
یاسمن را در عطر، لوسیون و کرم بدن، شامپو، مواد شوینده و محصولات معطر میبینید. در بسیاری از آنها تنها بخشی از رایحه یاسمنی از ابسولو طبیعی است و بقیه با مواد سنتتیک ساخته میشود.
در پوست حساس یا سابقه آلرژی به عطر، احتیاط لازم است. ابسولو یاسمن از مواد رایج در پچتست آلرژی عطر است (مرور پچتست عطر). برای پوست حساس، محصولات بدون عطر معمولاً انتخاب محتاطانهتری هستند.
رتبه کومدوژنیک معتبری برای یاسمن پیدا نشد. همچنین شواهد بالینی درباره اثر آن روی آکنه وجود ندارد. اگر پوست مستعد آکنه دارید، محصول را روی ناحیه کوچکی امتحان کنید.
افراد با سابقه آلرژی به عطر یا درماتیت تماسی و کسانی که پیشتر به ابسولو یاسمن یا مخلوطهای عطر واکنش نشان دادهاند، بهتر است از آن دوری کنند. این افراد پیش از استفاده باید با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنند.
بله، پیش از استفاده منظم از یک محصول معطر جدید، آن را روی ناحیه کوچکی از ساعد بزنید و ۲۴ تا ۴۸ ساعت صبر کنید. اگر قرمزی، خارش یا سوزش دیدید، مصرف را قطع کنید. این توصیه عمومی است و ابسولو یاسمن در پچتست بالینی با غلظت ۲٪ آزمایش میشود.
این به نوع محصول بستگی دارد؛ نه به خود یاسمن. محصولات ماندگار مثل لوسیون و عطر روی پوست میمانند و محصولات شستشویی مثل شامپو شسته میشوند. در محصولات ماندگار، آستانه اعلام آلرژنهای عطر پایینتر است.
داده معتبری درباره ناسازگاری یاسمن با ترکیبات فعال پیدا نشد. اما ترکیب چند محصول معطر یا محصول معطر با مواد محرک روی پوست حساس میتواند احتمال تحریک را بالا ببرد. اگر روتین پیچیدهای دارید، در یک مرحله فقط یک محصول معطر استفاده کنید.
مصرف ابسولو یاسمن در عطرسازی تحت استاندارد IFRA محدود شده و سقف مجاز به نوع محصول بستگی دارد. عدد دقیق برای هر دسته محصول را باید از متن رسمی استاندارد و گواهی تأمینکننده بخوانید.
خیر. بخشی از رایحههای یاسمنی با مواد سنتتیک مانند هدیون (متیل دیهیدروجاسمونات) ساخته میشوند که حس شفاف و هوایی یاسمن دارند. ابسولو طبیعی بسیار گران است و کمتر در محصولات ارزان به کار میرود.
چون استخراج آن به تعداد بسیار زیادی گل نیاز دارد و گلها باید در ساعات مشخصی برداشت شوند. برآوردها بین منابع فرق میکند، اما دهها تا صدها کیلوگرم گل برای یک کیلوگرم ابسولو لازم است. بنابراین عدد دقیق را باید با منبع معتبر تأیید کرد.
داده کافی برای تأیید ایمنی مصرف موضعی وجود ندارد. سرویس اطلاعات تراتولوژی بریتانیا (UKTIS) میگوید مطالعه اپیدمیولوژیک درباره ایمنی روغنهای اسانسی در بارداری نیست، هرچند مصرف محصولات معمول با غلظت پایین خطر ویژهای ایجاد نمیکند. برخی راهنماهای آروماتراپی استفاده از روغن یاسمن را پیش از هفته ۳۷ توصیه نمیکنند؛ پیش از استفاده با پزشک یا ماما مشورت کنید.
این ادعا فقط پشتوانه آزمایشگاهی دارد. به این ترتیب که در یک مطالعه مشخص شد عصاره سلولی Jasminum sambac استرس اکسیداتیو را در سلولهای پوستی کم کرده. کارآزمایی بالینی روی محصول معطر حاوی یاسمن پیدا نکردیم، پس نباید آن را محصولی مناسب برای درمان چینوچروک دانست.