شما با حساب کاربری خود وارد نشده‌اید:
گاهی تغییرات صورت را به‌سادگی به بالا رفتن سن یا شل شدن پوست نسبت می‌دهیم؛ چون خط فک وضوح گذشته را ندارد، گونه‌ها پایین‌تر به نظر می‌رسند و گودی زیر چشم عمیق‌تر می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است اولین راه‌حل به ذهنمان استفاده از کرم یا ماساژ باشد. اما افتادگی صورت همیشه از خود پوست شروع نمی‌شود. برای درک بهتر آن، پرده‌ای را تصور کنید که از میله‌ای آویزان است. اگر میله کوتاه شود، پارچه همان اندازه می‌ماند، اما چین می‌خورد و پایین می‌آید. در صورت هم پوست و چربی مانند پرده‌اند و استخوان نقش داربست زیر آن را دارد. برای آشنایی بیشتر اب این مسئله می‌خواهیم بدانیم دلایل افتادگی صورت چیست، کدام بخش‌های صورت با گذر زمان تغییر می‌کنند و هر روش مراقبتی یا درمانی تا چه اندازه می‌تواند بر این تغییرات اثر بگذارد.
بسیاری از تغییرات ظاهری صورت در گفت‌وگوی روزمره با یک کلمه «پیری پوست» توصیف می‌شوند؛ درحالی‌که ممکن است منشأ و ماهیت متفاوتی داشته باشند. شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند مشکل را درست‌تر تشخیص دهیم و از روش‌هایی که برای آن طراحی نشده‌اند، انتظار نتیجه نداشته باشیم.
برای درک تفاوت افتادگی و چروک صورت باید چند تغییر ظاهری را از هم جدا کنیم.
افتادگی با این موارد تفاوت دارد. در افتادگی، پوشش نرم صورت با داربست زیرین خود هماهنگی سابق را ندارد؛ ممکن است پوست و چربی همچنان وجود داشته باشند، اما ساختارهای نگه‌دارنده و حجم زیر آن‌ها تغییر کرده باشند. به همین دلیل، کرمی که سطح پوست را نرم می‌کند می‌تواند ظاهر خطوط ریز پوست را بهتر کند، اما لزوماً بر افتادگی ناشی از تغییر استخوان یا چربی اثر نمی‌گذارد.
💡نکته عملی:
پیش از خرید هر محصول، از خودتان بپرسید مشکل‌تان در سطح پوست است یا در شکل و حجم صورت. محصولی که روی سطح پوست اثر می‌گذارد، فقط برای گروه اول طراحی شده است. ضمنا این بحث می‌تواند پرسش‌های دیگری درباره نحوه مراقبت و اولویت‌بندی محصولات ایجاد کند؛ پاسخ بخشی از این پرسش‌ها را در مقاله نردبان درمان آکنه آورده‌ایم.
این مثال دو نکته را روشن می‌کند. نخست اینکه ممکن است پوشش پوست نسبتاً سالم باشد، اما صورت به دلیل تغییر ساختار زیرین افتاده به نظر برسد. دوم اینکه راه‌حل هر تغییر الزاماً در خود پوست نیست. در بخش‌های بعد، نقش استخوان و چربی را به‌عنوان اجزای داربست صورت بررسی می‌کنیم و سپس به تغییرات خود پوست می‌رسیم تا دید بهتری به این استعاره پیدا کنید.
جدول زیر نشان می‌دهد هر لایه صورت با گذر زمان چه تغییری می‌کند، این تغییر چگونه در ظاهر دیده می‌شود و مراقبت روزانه تا کجا می‌تواند بر آن اثر بگذارد.
| لایه | تغییر با گذر زمان | نمود ظاهری | مراقبت روزانه تا کجا می‌رسد؟ |
|---|---|---|---|
| سطح پوست | کم‌آبی و تغییر بازتاب نور | خط ریز و کدری | نرم‌کننده و آبرسان می‌توانند ظاهر پوست را بهتر کنند. |
| لایه درم | تکه‌تکه شدن کلاژن | کاهش سفتی و کشسانی | مراقبت پوستی و ضدآفتاب بر کیفیت سطح و رنگدانه اثر دارند، اما افتادگی ساختاری را برنمی‌گردانند. |
| چربی صورت | جابه‌جایی یا تحلیل بخش‌ها | گودی شقیقه و آویختگی گونه | مراقبت روزانه به این لایه نمی‌رسد و ارزیابی پزشک لازم است. |
| استخوان | عقب‌نشینی و گشاد شدن حفره‌ها | تغییر خط فک و گودی زیر چشم | مراقبت روزانه نمی‌تواند این تغییرات را اصلاح کند. |
| ماهیچه‌های حالت | انقباض مکرر | خطوط حالت‌دار | اثر ورزش صورت بر این خطوط هنوز به‌خوبی سنجیده نشده است. |
افتادگی صورت معمولاً حاصل یک تغییر منفرد نیست؛ استخوان، چربی و پوشش پوست هرکدام سهمی در شکل نهایی صورت دارند. یادتان باشد که مطالعه مقاله شوره سر و درماتیت سبورئیک می‌تواند به تکمیل اطلاعات شما برای مراقبت بیشتر کمک کند.
زیر پوست صورت، ساختارهایی وجود دارند که در مراقبت‌های روزمره کمتر به آن‌ها توجه می‌کنیم. استخوان و چربی با گذر زمان تغییر می‌کنند و این تغییرات می‌توانند بدون آنکه سطح پوست آسیب مشخصی دیده باشد، ظاهر صورت را عوض کنند.
در پژوهشی، سی‌تی‌اسکن سه‌بعدی ۱۲۰ نفر در سه گروه سنی بررسی شد. نتایج نشان داد عرض و مساحت دهانه کاسه چشم افزایش پیدا کرده، زاویه میان ابروها و زاویه فک بالا کوچک‌تر شده و طول و ارتفاع فک پایین کاهش یافته است. مساحت دهانه بینی نیز بیشتر و زاویه فک بازتر شده بود. به بیان ساده، در این بررسی استخوان صورت با افزایش سن به عقب رفته و برخی حفره‌های آن گشادتر شده بودند. این تغییرات در بررسی ساختار استخوانی صورت گزارش شده‌اند.
کوتاه‌تر و بازتر شدن فک می‌تواند تکیه‌گاه خط فک را تغییر دهد. گشادتر شدن کاسه چشم هم به این معناست که ناحیه زیر ابرو و پلک تکیه‌گاه استخوانی متفاوتی خواهد داشت. درحالی‌که سطح پوششی صورت لزوماً به همان نسبت کوچک نمی‌شود، استخوان زیر آن ممکن است تغییر کند؛ درست مانند پارچه‌ای که برای میله‌ای بلندتر دوخته شده و حالا روی میله کوتاه‌تر چین می‌خورد.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که هر تغییری را نباید به بدتر شدن کیفیت پوست نسبت داد. البته مطالعه مورد اشاره روی گروهی از افراد سفیدپوست و به‌صورت مقطعی انجام شده است؛ یعنی افراد در سنین مختلف را در یک زمان با هم مقایسه کرده، نه تغییرات یک فرد را در طول سال‌ها. داده ایرانی معادل این مطالعه نیز در دسترس نیست.
چربی زیر پوست صورت مانند یک لایه یکنواخت پخش نشده است. در بررسی کالبدشناختی ۳۰ صورت و با استفاده از تزریق رنگ، پژوهشگران نشان دادند که چربی زیرپوستی به بخش‌های جداگانه تقسیم می‌شود. برای مثال، چین کنار بینی یک واحد مستقل دارد و چربی گونه، پیشانی و اطراف چشم نیز از چند بخش تشکیل شده است. بنابراین صورت مانند یک توده یکپارچه پیر نمی‌شود و هر بخش می‌تواند تغییر متفاوتی داشته باشد.
این نوع بررسی‌ها عدد دقیقی برای میزان تغییرات ارائه نمی‌کنند و بیشتر یک الگوی کلی را توضیح می‌دهند. بااین‌حال، همین الگو روشن می‌کند که چرا ممکن است گودی شقیقه و آویختگی گونه همزمان در یک صورت دیده شوند. در واقع، جابه‌جایی چربی صورت و کاهش حجم بعضی بخش‌ها می‌توانند در کنار یکدیگر اتفاق بیفتند.
در توضیح افتادگی صورت معمولاً گفته می‌شود رباط‌های نگه‌دارنده با افزایش سن شل می‌شوند. اما بررسی کالبدشناختی چربی‌های صورت نشان داده است که بعضی ساختارهایی که رباط نگه‌دارنده نامیده می‌شوند، در واقع محل اتصال دیواره‌های دو بخش چربی مجاورند. این ساختارها در بررسی کالبدشناختی به‌عنوان نقاط اتصال میان بخش‌های چربی توصیف شده‌اند. نویسندگان همچنین مطرح کرده‌اند که لغزش میان بخش‌های مجاور ممکن است در جابه‌جایی بافت نرم نقش داشته باشد.
بنابراین، نمی‌توان با قطعیت گفت همه رباط‌های نگه‌دارنده صورت با افزایش سن شل می‌شوند. ساختار اتصالات صورت پیچیده است و سهم دقیق هرکدام در ایجاد افتادگی هنوز به‌طور کامل روشن نشده است. ضمن اینکه مطالعه مورد اشاره روی کالبد انجام شده و تغییرات این اتصالات را در طول زمان اندازه‌گیری نکرده است؛ در نتیجه، بیشتر نقشه‌ای از ساختار صورت ارائه می‌دهد تا توضیحی قطعی درباره روند افتادگی.
حالا که می‌دانیم دلایل افتادگی صورت چیست؛ بهتر است پیش از انتخاب محصول یا روش درمانی چند موضوع را بررسی کنیم:
استخوان صورت ممکن است کوچک‌تر و چربی بخش‌های مختلف آن تحلیل‌رفته یا جابه‌جا شود. هر دو تغییر در لایه‌های زیر پوست رخ می‌دهند و نباید آن‌ها را با مشکلات سطحی پوست یکی دانست. ضمنا یادتان باشد که مراقبت از پوست زمانی منظم‌تر می‌شود که بدانید با چه دغدغه‌ای روبه‌رو هستید و چه انتظاری از روتین خود دارید؛ صفحه نگرانی‌های پوستی هانالایف می‌تواند نقطه شروع این برنامه‌ریزی باشد.
پوست مانند پارچه‌ای است که روی ساختارهای زیرین صورت قرار گرفته است. کیفیت این پوشش در ظاهر صورت نقش دارد، اما تکیه صرف بر خشکی پوست هم به‌تنهایی توضیح‌دهنده افتادگی نیست. برای درک سهم پوست، باید تغییرات لایه درم و اثر نور خورشید را جداگانه بررسی کنیم.
در لایه درم، رشته‌های کلاژن با افزایش سن به‌تدریج کاهش پیدا می‌کنند و ساختار منظم خود را از دست می‌دهند. در نتیجه پوست می‌تواند نازک‌تر و ضعیف‌تر شود. وقتی رشته‌های کلاژن آسیب می‌بینند، فیبروبلاست‌ها (سلول‌هایی که در ساخت کلاژن نقش دارند) بخشی از تنش مکانیکی مورد نیاز خود را از دست می‌دهند و فعالیتشان کاهش می‌یابد. به این ترتیب چرخه‌ای شکل می‌گیرد که در آن تخریب بیشتر رشته‌ها با کاهش فرایند ساخت کلاژن همراه می‌شود.
البته این توضیح یک مدل مبتنی بر پژوهش‌های پیشین است، نه اندازه‌گیری مستقیم تمام مراحل این چرخه در یک مطالعه جدید. بااین‌حال، می‌تواند بخشی از علت کاهش سفتی و کشسانی پوست با افزایش سن را توضیح دهد. این تغییرات در کیفیت پوست نقش دارند، اما به‌تنهایی تمام علت افتادگی صورت نیستند.
آفتاب معمولاً به‌عنوان یکی از عوامل اصلی پیری پوست شناخته می‌شود. در پژوهشی روی ۲۹۸ زن سفیدپوست ۳۰ تا ۷۸ ساله، ۱۵۷ نفر در گروه آفتاب‌دوست و ۱۴۱ نفر در گروه آفتاب‌گریز قرار داشتند. نتایج نشان داد رنگدانه‌های پوست ارتباط زیادی با میزان تماس با اشعه فرابنفش دارند، اما نشانه‌های افتادگی بیشتر با سن زمانی مرتبط بودند و میان دو گروه تفاوت مشخصی نداشتند.
این نتیجه به معنای بی‌اهمیت بودن ضدآفتاب نیست. محافظت در برابر نور خورشید برای پیشگیری از آسیب نوری و کنترل مشکلاتی مانند لک و تغییر رنگ پوست اهمیت دارد. اما این پژوهش نشان نمی‌دهد که ضدآفتاب به‌تنهایی می‌تواند از افتادگی ساختاری صورت جلوگیری کند. همچنین مطالعه روی گروهی از زنان سفیدپوست انجام شده و داده‌ای معادل آن برای پوست ایرانی در دسترس نیست.
در بسیاری از مطالب فارسی، خشکی پوست و ضعف عضلات صورت به‌عنوان علت افتادگی معرفی می‌شوند؛ اما این توضیح همه ماجرا را روشن نمی‌کند. خشکی می‌تواند ظاهر سطح پوست را تغییر دهد و خطوط ریز را برجسته‌تر نشان دهد، ولی به‌تنهایی توضیح‌دهنده تحلیل استخوان یا تغییر حجم و موقعیت بخش‌های چربی نیست. درباره عضلات نیز شواهدی وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند. در یک بررسی تصویربرداری MRI، حجم و طول عضلاتی که در حالت‌های چهره نقش دارند با افزایش سن تغییر نکرده بود.
بنابراین، افتادگی صورت را باید در ارتباط با چند تغییر ساختاری بررسی کرد:
فراموش نکنید که انواع مرطوب‌کننده به این ساختارها دسترسی ندارد؛ البته این موضوع به معنای بی‌فایده بودن آن نیست، بلکه نشان می‌دهد مرطوب‌کننده برای بهبود خشکی و ظاهر سطح پوست مناسب است؛ نه اصلاح تغییرات عمقی صورت.
نکته مهم: برخی مواد در غلظت‌های متفاوت رفتارهای متفاوتی نشان می‌دهند و همین نکته نشان می‌دهد چرا بررسی دقیق‌تر فرمول اهمیت دارد؛ در صفحه ترکیبات هانا لایف می‌توانید اطلاعات مرتبط با ترکیبات را دنبال کنید.
وقتی منشأ افتادگی را بشناسیم، بهتر می‌توانیم درباره توانایی روش‌های مختلف قضاوت کنیم. بعضی روش‌ها ممکن است بر ویژگی‌های سطحی یا سفتی پوست اثر بگذارند، اما این به معنای اصلاح همه تغییرات استخوانی و چربی نیست.
در یک مطالعه کوچک روی ۱۲ زن و بدون گروه کنترل، پس از هشت هفته تمرین، سفتی و کشسانی چند عضله صورت تغییر کرد. بااین‌حال، نویسندگان نتایج را مقدماتی دانستند و انجام مطالعات تصادفی‌شده و بزرگ‌تر را ضروری اعلام کردند. این یافته به معنای آن نیست که ورزش می‌تواند کاهش کلاژن یا آسیب ناشی از نور خورشید را جبران کند.
نکته دیگری هم وجود دارد: همان مطالعه یادآوری می‌کند که انقباض مکرر عضله می‌تواند خطوط حالت‌دار را ایجاد کند. در منابع بررسی‌شده، مطالعه‌ای پیدا نکردیم که مشخص کرده باشد بعضی تمرین‌های صورت باعث عمیق‌تر شدن خطوطی می‌شوند که قرار است هدف تمرین باشند یا نه.
بررسی‌های مربوط به دستگاه‌های سفت‌کننده یا جوانساز پوست هم بیشتر برای شل شدگی خفیف تا متوسط پوست بررسی شده‌اند. افرادی که شل‌شدگی زیادی دارند، معمولاً از این مطالعات کنار گذاشته می‌شوند و با افزایش میزان شل‌شدگی اولیه، نتیجه این روش‌ها هم می‌تواند ضعیف‌تر باشد. در مرورهای نظام‌مند، میزان بالا رفتن ابرو پس از بعضی از این روش‌ها بسیار اندک گزارش شده است.
این محدودیت اهمیت زیادی دارد؛ چون افرادی که بیشترین تمایل را به استفاده از روش‌های سفت‌کننده دارند، ممکن است دقیقاً در گروهی باشند که در کارآزمایی‌ها بررسی نشده‌اند. بنابراین، نمی‌توان این دستگاه‌ها را جایگزین جراحی لیفت دانست. انتخاب هر روش درمانی، از جمله نوع روش، ایمنی و مناسب بودن آن برای هر فرد، به ارزیابی پزشک متخصص نیاز دارد. در فضای مجازی وعده‌هایی مانند «سفت کردن بدون جراحی» زیاد دیده می‌شود؛ شناخت محدودیت روش‌ها کمک می‌کند این وعده‌ها را واقع‌بینانه‌تر ارزیابی کنیم.
افتادگی صورت معمولاً با سالمندی ارتباط داده می‌شود، اما ممکن است بعضی افراد در دهه سوم زندگی هم متوجه تغییراتی در خط فک، گونه یا گودی زیر چشم شوند. با توجه به آنچه درباره ساختار صورت گفتیم، دلیل افتادگی پوست صورت در جوانی می‌توانند چندعاملی باشد و لزوماً یک علت مشخص ندارد. ساختار استخوان و الگوی توزیع چربی در افراد متفاوت است؛ به همین دلیل ممکن است ظاهر صورت تغییر کند، حتی اگر آسیب مشخصی در سطح پوست دیده نشود.
بااین‌حال، نمی‌توان تنها بر اساس توضیحات این مقاله علت افتادگی را در یک فرد مشخص کرد. تشخیص به معاینه حضوری نیاز دارد. اگر تغییرات صورت برایتان نگران‌کننده است یا به‌طور ناگهانی رخ داده، بهتر است با متخصص پوست یا پزشک مشورت کنید. پیش از هزینه کردن برای محصولات یا روش‌های درمانی، ابتدا باید مشخص شود تغییر مورد نظر در کدام لایه صورت اتفاق افتاده است.
افتادگی صورت همیشه از شل شدن سطح پوست شروع نمی‌شود. استخوان ممکن است با گذر زمان عقب‌نشینی کند و حفره‌های آن تغییر کنند؛ بخش‌های مختلف چربی هم می‌توانند تحلیل بروند، بزرگ‌تر شوند یا جابه‌جا شوند. در کنار این تغییرات، کلاژن درم کاهش پیدا می‌کند و کیفیت پوشش پوست هم تغییر می‌کند. مجموع این فرایندها می‌تواند ظاهر گونه‌ها، خط فک و ناحیه زیر چشم را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، پیش از انتخاب محصول یا روش درمانی باید مشخص کنید مشکل اصلی در سطح پوست است یا در ساختارهای زیرین آن. محصولات مراقبتی برای بهبود خشکی و کیفیت سطح پوست کاربرد دارند، اما نمی‌توانند تغییرات استخوان و چربی را اصلاح کنند. روش‌های سفت‌کننده نیز محدودیت دارند و جایگزین همه روش‌های درمانی نیستند. نهایتا فقط ارزیابی پزشک کمک می‌کند منشأ تغییرات صورت را بهتر بشناسید و درباره روش مناسب، با انتظار واقع‌بینانه تصمیم بگیرید.
